De anti-pulsvislobby tegen de ‘Urker maffia’

Profiel | Franse lobby tegen pulsvisserij Als David tegen Goliath streed milieuorganisatie Bloom tegen de ‘elektrische visserij’ in Nederland. Met groot succes.

In Boulogne-sur-Mer varen traditionele kustvissers diep in de nacht uit om nog dezelfde dag met hun bescheiden vangst terug te keren.
In Boulogne-sur-Mer varen traditionele kustvissers diep in de nacht uit om nog dezelfde dag met hun bescheiden vangst terug te keren. Foto Andrea Mantovani/The New York Times

Wie wil weten waarom Franse vissers en de milieubeweging zich hand in hand tegen de Nederlandse pulsvislobby keerden, moet naar de haven van Boulogne-sur-Mer. Het is de belangrijkste vissershaven van Frankrijk, maar de grote industriële trawlers met sleepnetten zijn niet waar het stadje zich op laat voorstaan. De trots van Boulogne is het Bassin Napoléon, vlakbij het centrum: 51 kleine bootjes van traditionele kustvissers die diep in de nacht uitvaren en dezelfde dag terugkeren met hun kwalitatieve maar bescheiden vangst zeetong, kabeljauw of zeebaars voor restaurants en poissonneries.

„Als Nederlandse vissers zoiets zien, dan denken ze waarschijnlijk dat we nog in de Middeleeuwen leven”, lacht Frédéric Le Manach. Hij is wetenschappelijk onderzoeker bij Bloom, de Franse lobbyclub die sinds 2016 de campagne leidde tegen de Nederlandse pulsvisserij en deze week in Straatsburg gelijk kreeg: vanaf 1 juli 2021 geldt in de Europese Unie een totaalverbod op de omstreden methode waarbij met elektrisch geladen netten platvissen van de zeebodem worden gewipt. Wat de „artisanale vissers” uit Boulogne doen, is „vissen op menselijke schaal”, zegt Le Manach. En in het Franse publieke en vooral ook culinaire debat is „menselijke schaal” altijd goed. „Dit soort visserij leidt tot weinig milieuschade, zorgt voor werkgelegenheid en kwaliteit. Dat moet je niet kapotmaken.”

Geloof in ‘harde data’

Het was feest donderdag bij Bloom. Terwijl Nederlandse vissers na het akkoord hun wonden likten, lieten de medewerkers van de kleine milieuorganisatie uit Parijs zich interviewen over hun „overwinning”.

Faillissementen zijn volgens Nederlandse vissers nu onvermijdelijk: ‘Na een week op zee niet meer genoeg om van te leven’

„We zijn van ver gekomen. Toen we deze strijd in 2016 begonnen, hadden we niet gedacht dat we in zo’n korte tijd een verbod zouden krijgen”, zegt Claire Nouvian, voorzitter en boegbeeld. „Natuurlijk, het is een compromis. We hadden liever meteen dit jaar een verbod gehad, maar we hebben uitzicht op een definitief einde van de plaag die elektrische visserij heet.”

De 44-jarige oud-journalist Nouvian richtte Bloom in 2005 op als organisatie die het leven in zeeën en oceanen beschermt en overbevissing probeert te voorkomen. Als een soort moderne Jacques Cousteau wist ze met haar rijk geïllustreerde boek Abysses in 2006 Fransen te interesseren voor het wondere leven op oceaanbodems. Ze verkocht er liefst 150.000 exemplaren van. In de eerste acties tegen boomkorvisserij op grote diepte stond Bloom tegenover een deel van de Franse visindustrie, die gesteund werd door de overheid. Na een lange strijd en acties, vooral tegen supermarktketen Intermarché, werd de techniek (die overigens ook door vissers in Boulogne werd gebruikt) in 2016 dieper dan 800 meter door de EU verboden. Bij de strijd tegen pulsvisserij, in Frankrijk steevast iets angstaanjagender „elektrische visserij” genoemd, had Bloom in Brussel juist wél steun van ‘Parijs’.

Bloom, dat bestaat van privégiften (65 procent) en bijdragen van grotere organisaties (35 procent), groeide de laatste jaren van drie naar tien medewerkers. Maar de actiemethoden zijn onveranderd. „Dit is de tijd van fake news en complotten”, zegt Nouvian. „Maar wij geloven in harde data.” Daarvoor is Le Manach, gepromoveerd marien bioloog, in dienst. Met dezelfde studies die Nederlandse beleidsmakers en de visserijlobby gebruikten om aan te tonen dat pulsvisserij minder schade aan het zeeleven zou brengen, concludeerde hij juist dat er vooral nog heel veel onbekend is en dat de risico’s groot zijn. „Het is niet aan mij om Nederlandse wetenschappers te bekritiseren”, zei hij vorig jaar desgevraagd toen het Europees Parlement net voor het eerst voor een verbod had gestemd. Het is volgens hem een kwestie van „interpretatie” van de onderzoeken.

„Ze noemen elektrisch vissen duurzaam, maar dat is vergeleken met de ergste methode mogelijk: boomkorvisserij, die met zware kettingen de zeebodem verwoest en veel brandstof verbruikt. We zijn tegen elektrisch vissen, maar dat betekent natuurlijk niet dat we voor terugkeer naar boomkorvissen zijn. Wil je iets duurzaam noemen, dan moet je het vergelijken met het beste wat er is. En dat is op de Noordzee voor ons de methode van vissers in Noord-Frankrijk: ze verbruiken weinig brandstof, hebben weinig bijvangst en hebben netten waar vissen wel of niet inzwemmen, een passief instrument.” Maar Bloom is niet tegen industriële visvangst an sich, benadrukt hij. „Mits goed gereguleerd en ver van de kust.”

Tegenstanders samengebracht

Zo succesvol als de visserslobby voor de Nederlandse publieke opinie was, zo effectief was de antilobby in Frankrijk. Politiek en media maakten geen geheim van hun sympathie voor de strijd van Bloom. Een radioverslaggeefster die donderdag Nouvian in de Jardin du Luxembourg in Parijs interviewt, heeft het in haar vraagstelling al over „een barbaarse methode”. Nouvian spreekt over „oorlogsmachines”, het „elektrocuteren” van vissen, larven, jonge visjes en eieren. Door een „tactiek van de verschroeide zee” verdwijnt al het leven van de bodem als een pulsboot gepasseerd is, zegt ze. Na enge foto’s van verbrande vissen, kreeg Bloom steun van supermarktketens die geen Nederlandse vis meer wilden en van chefs die weigerden „elektrisch” gevangen vis op het menu te zetten. Die is „al gebakken voordat hij op onze gril belandt”, smaalde kok Hubert Jan van restaurantclub UMIH.

„Bloom heeft alle tegenstanders samengebracht en een heel effectieve strijd gevoerd”, zegt visser Stéphane Pinto, eigenaar van de ‘Don Lubi II’ in Boulogne-sur-Mer. Sinds 2009 klagen hij en zijn collega’s over dalende opbrengsten, vooral van tong. Volgens een rapport van Le Manach zijn „sinds de introductie van pulsvisserij” op de veiling de verkopen 75 procent teruggelopen.

Le Manach zegt contact te hebben met kleinschalige Nederlandse en Belgische kustvissers die de strijd van Bloom steunen maar zich niet uitspreken uit angst voor wat hij de „maffia uit Urk” noemt. „Ik klaag niet alleen over oneerlijke concurrentie”, zegt Pinto, „maar vooral over kortetermijndenken: dit is een natuurlijke hulpbron, daar neem je geen risico mee. Als de Noordzee dadelijk leeg is, dan zitten we allemáál zonder werk.”

Het totaalverbod op pulsvisserij konden de Nederlandse Europarlementariërs niet opheffen. Maar de schade beperken wel: De pijn voor de Hollandse visser verzachten