Trump gebruikt noodtoestand om geld uit te geven

Trump heeft de noodtoestand uitgeroepen in het grensgebied met Mexico. Waarom heeft hij dit gedaan en mag hij dit wel doen? Vijf vragen over deze noodtoestand die vooral veel geld kost.

Voor de achterban van Trump is het bouwen van de grensmuur tussen de VS en Mexico zijn belangrijkste verkiezingsbelofte.
Voor de achterban van Trump is het bouwen van de grensmuur tussen de VS en Mexico zijn belangrijkste verkiezingsbelofte. Foto Nicholas Kamm/AFP

    In de tuin van het Witte Huis kondigde de Amerikaanse president Trump vrijdag aan dat hij de noodtoestand uitroept in het grensgebied met Mexico. Daar voltrekt zich volgens hem „een invasie van drugs, mensensmokkelaars en bandietenbendes”. Vijf vragen over de noodtoestand.

  1. Waarom kondigt president Trump de noodtoestand af?

    Trump wil een muur bouwen omdat aan de zuidgrens volgens hem een humanitaire en veiligheidscrisis plaatsheeft. Zonder muur, zegt hij, valt er door de grenspolitie niet te controleren op smokkelaars. De president kon er alleen geen geld voor krijgen. Tijdens zijn campagne beloofde hij dat Mexico voor de muur zou betalen, maar dat is niet gebeurd. In het Congres kon de president geen meerderheid krijgen voor de muur. Donderdag werd in de Senaat en in het Huis van Afgevaardigden een begroting aangenomen waarin 1,375 miljard dollar (1,22 miljard euro) voor een barrière was opgenomen – de president had 5,7 miljard dollar nodig. De noodtoestand geeft hem de mogelijkheid fondsen aan te boren zonder goedkeuring van het Congres. Bovenop de 1,375 miljard die hem door het Congres is toegezegd, zal Trump zo’n 6,7 miljard uit verschillende potjes halen.

    Overigens zei Trump vrijdag tijdens zijn persconferentie dat hij de noodtoestand „niet nodig had”, maar dat hij zonder deze bevoegdheden „minder snel” kon handelen. Deze noodtoestand is dus een politiek instrument.

  2. Is feitelijk sprake van een noodtoestand?

    Dat is maar hoe je het bekijkt. Het is niet zo duidelijk als een orkaan die een deel van het land zo verwoest dat militairen en noodfondsen moeten worden ingezet. Critici wijzen erop dat de „invasie” waar Trump over spreekt, niet wordt gestaafd door statistieken van zijn eigen departementen. Het aantal mensen dat aan de zuidgrens werd opgepakt in 2018 was volgens statistieken van de grenspolitie zo’n 521.000 – een getal binnen de schommelingen van de afgelopen zes jaar.

    Drugssmokkel is een groot probleem. Bendes uit Latijns-Amerika zijn volgens het jaarrapport van Justitie de belangrijkste leveranciers, met China, waar de meeste fentanyl vandaan komt, een opiaat dat met heroïne wordt vermengd. Vraag is alleen of de meeste drugs wel over land komen, en of een muur dus effectief is. De meeste drugsvangsten worden gedaan bij officiële grensovergangen, al zegt dat niet veel over de totale smokkel.

  3. Mag de president zo’n noodtoestand uitroepen?

    Ja, de National Emergencies Act geeft hem dat recht. Voorbeelden uit het verleden die nu veel worden opgehaald zijn de presidenten Lincoln, Roosevelt en Truman, die allemaal omstreden besluiten namen met het beroep op een noodtoestand. Er gelden op dit moment 32 noodtoestanden in de VS, maar die betreffen beperkte kwesties, zoals het bevriezen van tegoeden van criminelen en terroristen. Trump verwees naar die voorbeelden: „Eerdere presidenten kondigden de noodtoestand af voor veel minder belangrijke dingen en het maakte niemand iets uit.”

    Maar geen andere president gebruikte de noodtoestand om zonder toestemming van het Congres geld uit te geven. Daarom is deze maatregel zo omstreden. Trump omzeilt de belangrijkste bevoegdheid van de volksvertegenwoordiging, de verantwoordelijkheid over waaraan belastinggeld wordt uitgegeven. In historisch perspectief: dit is waarom de Amerikaanse kolonisten eind achttiende eeuw in opstand kwamen tegen de Engelsen.

    Lees ook: Die noodtoestand heeft Trump bedacht om het Congres buiten spel te zetten

    Trump werd van Foxnews tot CNN om de oren geslagen met een tweet van hemzelf uit 2014. „Republikeinen moeten Pres. Obama niet toestaan de Grondwet ondergeschikt te maken aan zijn eigen wensen omdat hij niet in staat is te onderhandelen met het Congres.”

  4. Kunnen politieke tegenstanders Trump tegenhouden?

    De Democraten zullen langs verschillende wegen proberen de noodtoestand en de bouw van de muur te torpederen. In het Congres hebben zij al een wetsvoorstel aangekondigd. Daarvoor is een gewone meerderheid in de Senaat en in het Huis van Afgevaardigden nodig. In het Huis hebben de Democraten de macht, maar in de Senaat zijn de Republikeinen in de meerderheid. En hoewel vooraf verschillende prominente Republikeinen zich sceptisch hadden getoond over deze maatregel van Trump, hebben enkele daarvan laten weten de president te zullen steunen. Zelfs als er een antinoodtoestandwet wordt aangenomen moet de president die nog tekenen. Om hem daartoe te dwingen zijn in beide huizen tweederde meerderheden nodig.

    De andere weg is die van het recht. Op zijn persconferentie schetste Trump al met een dreinend kinderstemmetje hoe het zal gaan de komende tijd. „En dan worden we vervolgd, en dan gaan de Democraten naar het negende gerechtshof in Californië [waar doorgaans ‘linkse’ vonnissen uit komen, red.], en dan gaan wij naar het Hooggerechtshof en hopelijk krijgen we daar dan een goeie behandeling.” Het Supreme Court is doorgaans kritisch als het aankomt op het oprekken van de presidentiële bevoegdheden, al kreeg Trump wel van een meerderheid van de hoogste rechters uiteindelijk toestemming om een inreisverbod aan inwoners van enkele landen door te voeren. Zeker is dat tijdens een gerechtelijke procedure geen dollar zal worden uitgegeven en geen schop de grond in zal gaan.

  5. Profiteert Trump hiervan in de verkiezingsrace van 2020?

    Op de persconferentie zei Trump dat hij de noodtoestand en de muur niet nodig heeft voor zijn campagne. De muur is wel een vast thema op zijn verkiezingsbijeenkomsten. Vorige week in de grensplaats El Paso zei Trump nog dat de oude slogan ‘Build that Wall’ niet meer voldoet, het moet voortaan ‘Finish that Wall’ zijn. Voor de harde kern van zijn achterban is de muur de belangrijkste verkiezingsbelofte van 2016, en eentje die Trump nog niet heeft ingelost.

    Steeds meer Amerikanen vestigen zich in de Mexicaanse grensstad Tijuana en forensen naar Californië. Lees ook: De Amerikaanse trek naar Tijuana

    Zijn politieke tegenstanders zouden wel kunnen profiteren van Trumps autocratische optreden. Zo zakte het aantal mensen dat zijn beleid goedkeurde tijdens de gedeeltelijke sluiting van de overheid van december en januari naar onder de 40 procent. Verschillende peilingen lieten de afgelopen weken zien dat een grote meerderheid van de Amerikaanse bevolking ook weinig ziet in een noodtoestand: zo’n tweederde was tegen. Aan de andere kant hebben peilingen laten zien dat de Republikeinen Trump in overgrote meerderheid blijven steunen, wat hij ook doet.