Opinie

    • Ton van Haperen

Nepleerlingen en memes niet welkom op school

Mediawijsheid Bewerkte foto’s van leraren zijn een hit. Ze kunnen het leven op school ontwrichten. Geef scholen daarom de bevoegdheid in te grijpen, schrijft .

Foto Leonardo Patrizi/Getty

Scholen in de krant, scholen in real life televisieseries, leerlingen die grappig bedoelde foto’s van hun leraren maken om deze op Instagram te zetten. Als een konijn in de koplampen kijken schoolleiders naar deze mediaturbulentie. Maar alleen kijken volstaat niet meer, er moet iets gebeuren, want dit kan zo niet langer.

Media, sociale media & onderwijs – het is geen gelukkige combinatie. Schoolgaande kinderen leven met een autoriteitscomplex en zijn op zoek naar een overwinning: op hun leraar, op hun ouders. Ze zijn bovendien opgewonden, scoregeil, nog niet helemaal goed wijs en verdomd handig met de mobiele telefoon. Het bevoegd gezag in de klassen is relatief oud; het contact met de moderne samenleving is op z’n zachtst gezegd niet up to date. Gaat het om dit soort zaken, dan zijn leraren als een immigrant die voor het eerst op schaatsen staat.

Het gaat dan ook steeds vaker mis. Kranten schrijven dagelijks over uit de hand gelopen incidenten. Onlangs keek een leraar in de klas naar porno, daarbij vergetende dat zijn computer aan het digibord was gekoppeld, de hele klas giechelde mee en ja hoor, pats – binnen de kortste keren wist heel Nederland het.

RTL ging zelfs zo ver om nepleerlingen in klassen te zetten, bedoeld om een reality serie op te leuken, lekkerder te maken. Met toestemming van de directie overigens. Want die vond het ook best spannend, stel je voor, de eigen school op televisie – zonder zelf kwetsbaar in beeld te komen natuurlijk.

Memes met impact

Momenteel zijn memes (spreek uit: miems) een ‘hit’ op scholen. Memes zijn foto’s, vaak van leraren, die door leerlingen worden gefotoshopt en voorzien van grappige bedoelde commentaren. Ze verschijnen op een Instagramadres en zijn breed toegankelijk. Ook mijn school heeft zo’n adres en dat heeft meer volgers dan leerlingen. Kortom, dit relatief nieuwe fenomeen heeft impact.

Lees ook: Hoe ga je om met het mediagebruik van je kind? De 11 meest gestelde vragen

Ik heb mezelf ook een paar keer teruggezien in een meme. Tot nu toe is dat grappig en raak. Er was een grapje over mijn roken. Dat moet ik inderdaad niet doen. Er was een opmerking over mijn manier van lesgeven. En inderdaad, de leerling die blijft zeuren dat hij de leerstof niet begrijpt, krijgt van mij steevast te horen: „Eerst het sommetje maken, dan opschrijven wat je niet weet, dan opzoeken wat je moet weten, dan rustig nadenken en dan mag je de vraag nog een keer stellen.”

Op de meme kijkt een koffiedrinkende meneer over zijn laptop en zegt hij: ‘Maak het sommetje!’ Geloof me, dit helpt. Door mijn routine neig ik ernaar het gevoel van onmacht van de leerling te negeren. Dus ja, dit kan beter.

Maar we weten ook allemaal hoe het verder gaat. Pubers zijn ontdekkingsreizigers met als bestemming: de Grens. En internet is grenzeloos. Dus zal ik mezelf wel een keer digitaal gefotoshopt terugvinden met een Hitlersnor onder mijn neus en mijn geslachtsdeel in het achterste van een ezel.

Leerling van school

Nu kan ik dat wel relativeren. Verreweg de meeste kinderen doen dit niet, want zij voelen zich gebonden aan de gebruikelijke fatsoensnormen. Daarbij, seks met dieren is niks voor mij. En ach, er zit altijd wel een idioot tussen, daar doe je niks aan, laat gaan.

Lees ook wat er met deze vijf mensen gebeurde toen zij plots nieuws werden

Maar zo denken mijn collega’s zelden. Op een school in Eindhoven waren ze zo geschokt van een meme van een leraar dat ze de leerling die de meme had gemaakt, van school stuurden. In Zaandam speelt momenteel hetzelfde.

Dergelijk robuust optreden leidt ook weer tot een reactie. Scholieren die kwetsende memes posten, zullen hun anonimiteit beter borgen en hun vriendengroep een omerta opleggen. Voor je het weet rennen we met z’n allen de klassieke escalatieladder op en wordt alles erger.

Negeren of ingrijpen?

Het is dus tijd voor een moment van reflectie. Wat doen we met de ontstane situatie? Er zijn twee opties. De eerste is negeren. We doen niks. Kijken er niet naar. Laten het gaan. Sociale media is als praten in een kroeg; je kunt niet alles weten en volgen. Op hun eigen terrein doen scholieren wat ze doen. Op school gedragen ze zich. In verlengde hiervan ligt regulering van telefoongebruik binnen het schoolgebouw voor de hand.

De tweede optie is ingrijpen. Scholen mogen sociale media in dat geval niet alleen controleren, ze kunnen ook ingrijpen. Vergelijk het met YouTube; ook daar kunnen filmpjes na een of meer meldingen verwijderd worden. Geef scholen daarom de mogelijkheid om een Instagramadres dat het leven in de klas ontwricht, te sluiten.

De hedendaagse mediaontwrichting vraagt om een collectieve reactie. Scholen kunnen dit niet alleen. En documentairemakers, al dan niet met nepleerlingen, zijn even niet welkom.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.