Opinie

Megastallen moeten in Nederland verboden worden

Twistgesprek Megastallen schaden het dierenwelzijn en moeten verboden worden, vindt . ziet ook de voordelen van grote stallen. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van .

Twistgesprek

Tweeëneenhalf duizend varkens verbrandden begin deze maand levend in hun stal in het Brabantse Biezenmortel. Het was niet voor het eerst dat duizenden dieren stierven in een stalbrand: juli vorig jaar verzwolg een vuurzee 20.000 varkens. Sinds 2005 verbrandden in Nederlandse stallen ruim twee miljoen dieren. De veehouderij kwam sinds dat jaar met drie actieplannen om stalbranden terug te dringen. Het laatste plan dateert van juli 2018 en erkent dat de voorgaande plannen te weinig resultaat opleverden: „De inspanningen van de afgelopen jaren hebben nog niet geleid tot minder stalbranden en dierlijke slachtoffers”. Volgens het nieuwe plan moeten alle stallen voor 1 januari 2020 een elektrakeuring krijgen. Maar in oude stallen zijn sprinklerinstallaties vooralsnog niet verplicht, evenmin als het aanbrengen van brandwerende dakisolatie. Minister Schouten (Landbouw) liet half januari weten dat dit te duur zou zijn voor de veehouderij. Anne Hilhorst (Wakker Dier) bepleit een verbod op megastallen. Martin Scholten (onderzoeksdirecteur Wageningen Universiteit) nuanceert de roep om een verbod: grote stallen bieden ook voordelen. De stelling van dit twistgesprek: megastallen moeten in Nederland verboden worden.

AH is Anne Hilhorst, MS is Martin Scholten.

AH: „Wij zien megastallen als een bedreiging voor dierenwelzijn. De leefomstandigheden in een gewone stal en een megastal zijn even slecht, maar de risico’s zijn in megastallen veel groter. Als er een brand uitbreekt, gaan er meteen duizenden dieren dood.

Dat zag je bijvoorbeeld bij de brand in Erichem vorig jaar, toen kwamen 20.000 varkens om. En als er een ziekte uitbreekt, slaat het in een megastal ook meteen op veel meer dieren over, die allemaal geruimd moeten worden.”

MS: „Voor ons staat een zorgvuldige veehouderij centraal, ongeacht hoeveel dieren er op het bedrijf verblijven. Ook voor mij staat het welzijn van het dier voorop. De veehouder heeft een professionele zorgplicht voor zijn dieren. Dat is altijd maatwerk, ongeacht de grootte van een stal.”

AH: „Er is juist geen sprake van maatwerk als je duizenden varkens tegelijk verzorgt. Hoe heb je dan nog zicht op het individuele dier? Dit probleem manifesteert zich overigens niet alleen bij branden, zoals de situatie van september vorig jaar onderstreept: toen stikten 1.200 varkens in Haaren in één stal omdat de ventilatie uitviel en er niemand in de buurt was.”

MS: „In een bedrijf met duizenden varkens moet je zorgen dat welzijn en veiligheid gegarandeerd zijn. Dat stelt hoge eisen aan bedrijfsvoering en inrichting van stallen. Ik zie in ons onderzoek moderne grote bedrijven die veiligheidsaspecten, ook in technische zin, goed voor elkaar hebben. Overigens is een calamiteit waarbij dieren betrokken zijn verschrikkelijk.”

AH: „Grote stallen zouden juist aan veel strengere eisen moeten voldoen omdat de risico’s groter zijn. Bovendien zijn buitenproportioneel grote bedrijven ouderwets. Hun focus is zoveel mogelijk dieren ‘produceren’ voor zo min mogelijk geld. Een ratrace naar de bodem waar dieren de dupe van zijn. Tegelijk concurreren ze de kleinschalige boeren weg. Het is een veel gehoord argument dat megastallen meer geld investeren in dierenwelzijn. Probleem is dat dit niet verplicht is. In Grubbenvorst komt een giga-stal met een miljoen kippen. Er komt een lopende band om ze naar de slacht te vervoeren. Dat is de enige welzijnsverbetering; dan hoeven dieren niet in kratten gestopt. Maar het is gewoon efficiënt en goedkoop. Een economisch besluit dus. Keuzes puur voor het dierenwelzijn worden niet gemaakt.”

MS: „Voor grotere bedrijven gelden in het algemeen al strengere eisen bij nieuwbouw. In zulke nieuwe stallen die optimaal zijn ingericht op dierwelzijn, blijkt dat juist een verdienstelijk model te zijn. Het voordeel van een grotere (vrijloop)stal is dat die ruimte geeft aan het dier. Deze stallen worden zo ontworpen dat de behoefte van het dier centraal staat. Daarin is een belangrijke rol weggelegd voor precisietechnologie, zoals airco en sensoren waarmee de dieren 24/7 in de gaten worden gehouden. Bovendien kunnen emissies worden vermeden en calamiteiten tijdig worden gesignaleerd. Dat maakt ze duurzamer. Anne, hoe kijk jij naar deze nieuwe ontwikkelingen?”

AH: „Ik vind nieuwe technieken die dieren beschermen een goede zaak. Maar waarom zou dat alleen in megastallen kunnen? En dieren hebben naast veiligheid ook recht op weidegang, stro en ruimte voor natuurlijk gedrag. Daar biedt een megastal met duizenden dieren geen enkele ruimte voor.”

MS: „Innovaties zijn essentieel voor zowel grote als kleine stallen. Ik zie in ons onderzoek mooie voorbeelden waarin kleinschaligheid met moderne technologie wordt ondersteund, maar ook grotere stallen die helemaal ingericht zijn op de behoeften van het dier qua comfort en natuurlijk gedrag. Een grotere diversiteit in veehouderijsystemen is cruciaal voor het realiseren van een kringlooplandbouw. Dieren spelen een belangrijke rol om voedsel en gewasresten niet te verspillen.”

Lees ook: Vorig jaar verbrandden 114.000 kippen en 6.500 varkens door stalbranden in Nederland

AH: „Dus we zijn het eens dat we megastallen niet nodig hebben en dat we grote rampen zoals brand moeten voorkomen. Wat is dan het grote voordeel van deze megabedrijven?”

MS: „Waarom zouden we blijven spreken over megastallen? Het gaat ons om bedrijven waar de principes van zorgvuldige veehouderij leidend zijn. Daar zien wij toekomst in. Voor de ene ondernemer liggen er kansen in een zorgvuldige veehouderij op kleine schaal, omdat daar een marketing (stad of natuur) aan gekoppeld kan worden. Andere ondernemers hebben schaalvoordeel nodig om rendabel te kunnen produceren voor conventionele markten, die ook vragen om die zorgvuldigheid.”

AH: „We moeten ergens een grens trekken. Het dierenwelzijn is in megastallen veel te laag. Die markt is gericht op een steeds lagere kostprijs en dat leidt tot excessen zoals de plofkip en uitgemolken koeien. Ik wil daar graag van af, jij niet?”

MS: „Ik trek de grens niet bij aantallen, maar bij het welzijn van de dieren. Moderne, grotere stallen zijn voor dierenwelzijn vaak beter dan kleine verouderde stallen. Zorgvuldige veehouderij is voor ons cruciaal: dier centraal, gezond en veilig, geen overlast voor de omgeving en verdienstelijk. Daarin mag qua markt of bedrijf geen verschil bestaan. Onderzoekers van WUR willen de veehouder helpen bij de zorg voor de dieren en de maatschappij met haar zorg om de dieren.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.