Recensie

Recensie Boeken

Het liefdesgedoe tussen hedendaagse mensen

Franca Treur De nieuwe roman, die eerst een feuilleton was, leunt sterker dan voorheen op haar kracht als schrijver van korte verhalen: Treur roept veel op in weinig woorden, snel en snappy. Aan die subtiliteit ontleent het zijn kracht.

Foto: Merlijn Doomernik

Welk verhaal over de liefde willen we nog horen? De markt bepaalt, want Hanna en Loek maken een scenario en voor een film heb je fondsen nodig. Regisseur Reinout wil in elk geval dat de geliefden elkaar krijgen, hij ‘is niet van het idee af te brengen dat de mogelijkheden voor originaliteit juist liggen binnen het cliché’.

Daar zet Franca Treur (1979) je op de eerste bladzijde van haar nieuwe roman meteen aan het denken: zou het? Heeft Reinout gelijk? Het leven valt wel vaak terug op clichématige schema’s, en zeker de liefde, of die nou gelukkig of niet is, zie: kinderwens, overspel, verlaten worden, op elkaar uitgekeken. Hoe we ons leven vormgeven staat bol van clichés. Tegelijk is de wereld toch altijd complexer dan in een versmald clichéverhaal verteld wordt; een literair verhaal vinden we pas interessant als we die complexiteit zien.

In weinig woorden veel oproepen, daar heeft Treur talent voor, weten we sinds ze (zeer) korte verhalen over alledaagse situaties schrijft, gebundeld in X&Y (2016) en Slapend rijk (2018). De nieuwe roman, die een feuilleton in Trouw was, leunt meer dan haar eerdere romans op die kwaliteiten als verhalenschrijver: snelle situatieschetsen, korte hoofdstukken, snappy zinnetjes, humor waarmee ze het alledaags gekeutel vangt, het gedoe tussen hedendaagse Nederlandse mensen.

Relatieclichés

In de aaneenrijging van korte verhaaltjes zit toch ook een sterke doorlopende lijn: de spanningen die geliefden Loek en Hanna treffen, terwijl ze samen een scenario schrijven. Dat is te simpel gesteld, want er gebeurt veel meer: veranderingen, verwachtingen, irritaties, impulsen. Zeg maar: de relatieclichés. De feuilletonvorm, met veel spanningsboogjes en ontwikkelingen, helpt daar literatuur van te maken. Die vorm is veel waarachtiger dan het ‘rauwe realisme’ dat Loek in het scenario wil: iets met wietkwekers in Brabant. Zoals het filmfonds terecht schrijft, aan het einde van de roman (geen spoiler): ‘De lengte van een feuilleton biedt meer mogelijkheden tot subtiliteiten en subplots dan de samengebalde essentie van een speelfilm. Deze tijd heeft die subtiliteit hard nodig.’ Leuk gezegd, vindt Hanna, en treffend, vind ik, in een feuilletonroman die net daaraan zijn kracht ontleent.

Boeken, films en tv-programma’s gaan vaak over twee mensen die elkaar krijgen. Maar wat gebeurt er daarna? Lees ook Franca Treurs essay: Volhouden in liefde

En toch zit er iets afstandelijks aan Regieaanwijzingen voor de liefde, iets waardoor je toch niet écht meeleeft met de personages, ondanks hun ‘aanbiddelijke, stralende gewoonheid’, of misschien dankzij die eigenschap. Is het hun gebrek aan een helder streven? Ja, gewoon, ze willen leven en liefde – maar is dat een verhaal?

Het zou ook kunnen liggen aan de licht minzame toon van de portretteringen: ‘Loek was geliefd bij zijn collega’s – die allemaal zeiden dat hij het mis had – maar hij zag graziger weiden buiten de bedrijfsvoering van de lokale overheid.’ Dat plaatst Loek op ironische afstand - en het is óók grappig en het voelt echt, voorbij het cliché. Dat is de paradox die in deze roman zit, en waarvan je hoopt dat Treur er nog eens op verder kauwt. De schitterende uitgave, met een stevig-slappe kaft en aan het begin van elk hoofdstukje een krachtige kleurenillustratie van Olivia Ettema, vijftig keer raak, smaakt ook naar meer.