De tintelende lichtheid van een lachgascapsule

Wekelijks stuit Karel Knip in de alledaagse werkelijkheid op raadsels en onbegrijpelijke verschijnselen. Deze week: wat gebeurt er als je lachgas inademt?

Wie neemt dan de slagroomspuit mee naar het avondje dansen, vroeg de buitenstaander zich af. Spreken ze dat af, of wat? Maar het gaat allang niet meer zoals hij dacht. De geroutineerde lachgasgebruiker gebruikt geen slagroomspuit maar opent zijn lachgaspatronen met een cracker. Die kost nog geen tientje.

Na het weekend ligt de wijde omgeving van de ontspanningshallen in de grote steden vol met lachgascapsules en slappe ballonnen. Het zijn de overblijfselen van snelle escapades uit de grauwe sleur die de psychedelische effecten van lachgas mogelijk maken. Inademen van lachgas leidt tot een korte roes die gepaard gaat met bewustzijnsdaling en euforie. Wie wil dat niet? Een enkeling ondergaat een bad trip of erger, databank PubMed geeft onprettige voorbeelden, maar het Trimbos-instituut noemt gebruik van lachgas toch betrekkelijk ongevaarlijk. Artsen en tandartsen zetten dagelijks lachgas in.

Recreatieve opname

Het zijn vooral jongeren tussen de 15 en 35 die de pret met lachgas vergroten. Ze ademen het op uit ballonnen die min of meer geïmproviseerd worden volgeblazen met lachgas uit kleine gaspatronen die de slagroomspuit nodig heeft om slagroom uit room te maken. Het lachgas verschuimt het vet als geen ander. Voor recreatieve lachgas-opname vulde je een slagroomspuit met zo’n patroon, en daarna vulde je de ballon met de spuit. Inmiddels zijn er mooie apparaatjes te koop waarmee je de patronen rechtstreeks in de ballonnen kunt laten leeglopen. Dat zijn de crackers. Dankzij de cracker kon het lachgascircuit zich losmaken van de slagroomsector.

Lachgas, N2O, dat is ook nog leuk om te weten, werd in 1772 voor het eerst bereid, Joseph Priestley deed het met een reactie tussen ijzervijlsel en salpeterzuur. Het gas werd opgevangen in zakken van geïmpregneerde zijde, zie Wikipedia. Humeurige dames knapten er erg van op. Tegenwoordig produceert de industrie het door verhitting van ammoniumnitraat. Lachgas voor recreatief gebruik wordt vooral uit Taiwan gehaald. Dat is niet zo milieuvriendelijk, maar aan het milieu heeft de lachgasrecreant sowieso geen boodschap. Lachgas tast de ozonlaag aan en is een ongekend sterk broeikasgas. (Anderzijds stelt het recreatieve lachgas weinig voor bij de hoeveelheid N2O die de landbouw produceert.)

Spuitwater

De lachgascapsules zijn exact gelijk aan de koolzuurcapsules die verkocht worden om zelf spuitwater te maken. En deze capsules zijn nog steeds gelijk aan de capsules die er al in de jaren dertig waren. Laatst werd in een hoekje van het AW-lab nog een onaangebroken partij vooroorlogse CO2-patronen gevonden.

Vooroorlogse CO2-patronen uit het AW-lab. Foto Karel Knip

Wie de patronen nader bekijkt kan zich niet voorstellen dat er meer dan 5 ml gas in past. Toch is de inhoud 10 ml, zegt de industrie, om precies te zijn: 10,4 ml. Er zou ongeveer 8 gram lachgas in gaan. Op de Taiwanese capsules staat: ‘N2O Max 7.8g’. Maximaal 7,8 gram.

Meer hoef je niet te weten om te kunnen uitrekenen onder welke druk de patronen staan. Lachgas heeft een molaire massa van 44 g/mol en de capsules bevatten dus 7,8/44 mol gas. Bij 20 graden Celsius en een druk van 1 bar heeft een mol gas (élk gas, dat is het mooie) een volume van 24 liter. Die 0,177 mol heeft dus een volume van 4,25 liter. Samenpersing hiervan tot dat minivolume van 10,4 ml verhoogt de druk tot 409 bar, dat wist Boyle al. Dit is ook waar verbouwereerde internetrekenaars ongeveer op uitkomen. Maar de industrie zelf vermeldt een druk van 50 à 60 bar, soms preciezer: 52 bar. De verklaring is dat het lachgas als vloeistof aanwezig is. 52 bar is (bij 20 graden) de dampdruk boven vloeibaar lachgas. Met zijn dichtheid van 0,75 kg/liter vindt de vloeistof ook precies genoeg ruimte. (Waarom het Trimbos-instituut, het RIVM citerend, schrijft dat in de capsules een druk van maar 7 à 9 bar heerst is dus lastig te begrijpen. En er hapert nóg iets. De meeste slagroomspuiten hebben geen grotere inhoud dan 0,5 liter. Als 7,8 gram lachgas zich verspreidt over 0,5 liter dan ontstaat daarin, bij 20 graden, een druk van 8,5 bar. Dat lijkt erg veel voor het verspuiten van wat room.)

Gretig is het gas naar binnen gezogen. Maar te vroeg: het was nog ijskoud, het kwam hard aan in de longen

Genoeg! Het werd tijd ook eens zelf een ballon lachgas leeg te ademen. Misschien zou de bewustzijnsdaling leiden tot een beter contact met het eigen lijf, het kan nooit kwaad als je lekker in je vel steekt.

Amsterdam steunt voor de handel in crackers en patronen op geheimzinnige koeriers die 24/7 bereikbaar zijn, maar in de Leidsestraat zit PopCult dat ze gewoon over de toonbank verkoopt. De PopCult-cracker had geen moeite met het aanboren van de Taiwan-patroon, de vooraf gemonteerde Hema-ballon spoot in één keer vol. Daarbij koelde de cracker zó af dat hij onder een laag rijp raakte.

Gretig is het gas uit de ballon gezogen. Maar te vroeg: het was nog ijskoud, het kwam hard aan in de longen. De euforie bleef dan ook uit, er was alleen lichtheid in het hoofd, duizeligheid en een vreemd tintelen in de vingers, alsof er zwaar was gehyperventileerd. Na een minuut of tien was het over. Toen restte nog het wegen van de capsule om te kijken hoeveel gas die had geleverd. Nog geen 6 gram.

Lees over het gebruik: Dit doet lachgas: snelle kick en katerachtige hoofdpijn