Verdienen mannen meer dan vrouwen?

Beloningsverschillen Aegon onderzocht het antwoord op die vraag. Belangrijkste verschil: in hoge functies zijn mannen oververtegenwoordigd.

Illustratie Astrid van Rooij

Nieuws? Bij verzekeraar Aegon krijgen mannen en vrouwen gelijk betaald voor gelijk werk. Het lijkt misschien een beetje gek om dat in 2019 te melden. Sinds 1980 is het immers bij wet verboden mannen en vrouwen voor hetzelfde werk ongelijk te betalen. Toch bestaat er in Nederland nog steeds een onverklaarbare ‘loonkloof’, zoals dat heet. Het gaat dan om het verschil in inkomen van mannen en vrouwen, gecorrigeerd voor factoren als leeftijd en arbeidsduur. Bij de overheid is die kloof 5 procent, berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), in het bedrijfsleven 7 procent.

Wélke bedrijven een loonkloof hebben, en hoe groot die dan is, daar is eigenlijk niet veel over bekend. Weinig organisaties openbaren zulke cijfers – als er al onderzoek naar is gedaan. Beursgenoteerde ondernemingen zijn sinds vorig jaar verplicht in hun jaarverslag het verschil te vermelden tussen het loon van de hoogstbetaalde en dat van de ‘doorsnee’ werknemer, maar dat is niet uitgesplitst naar geslacht.

Aegon gaat nu verder dan wat minimaal verplicht is. In de cao die de verzekeraar vorig jaar met de vakbonden afsloot, spraken ze af te onderzoeken of in het bedrijf sprake is van een loonkloof. Het is voor het eerst dat zo’n onderzoek is vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst, zegt vakbond FNV.

De afspraak ligt in lijn met andere initiatieven van bedrijven die zichzelf op de krappe arbeidsmarkt als modern werkgever willen onderscheiden. Zo kondigde bank ING al anderhalf jaar geleden aan vaders of partners vier weken betaald ouderschapsverlof te geven, veel meer dan het wettelijk minimum.

3 euro meer

Begin deze week presenteerde Aegon de resultaten van het onderzoek, dat het liet uitvoeren door een extern bureau. De verzekeraar trekt daaruit twee belangrijke conclusies. De eerste: er bestaat geen significant beloningsverschil tussen vrouwen en mannen – gemiddeld verdienen vrouwen zelfs 3 euro bruto meer per maand. De andere: laat je alle variabelen waarop gecorrigeerd wordt achterwege, dan verdienen mannen een stuk meer: gemiddeld 900 euro bruto per maand.

De verklaring voor dat laatste is eenvoudig. Bij Aegon (3.800 werknemers in Nederland) bekleden in verhouding méér mannen hoge functies. Nuance: de absolute top van het bedrijf is niet in het onderzoek meegenomen. Ook daar zitten meer mannen dan vrouwen, maar die vallen buiten de cao.

Vrouwen kunnen beter leren onderhandelen over hun loon. Nu druipen ze nog regelmatig af op het punt waar voor mannen het spel pas begint. Dus organiseert vakbond FNV een cursus: bluffen voor vrouwen.

Kunnen andere organisaties makkelijk het voorbeeld van Aegon volgen? Het ongecorrigeerde verschil was in ieder geval makkelijk te berekenen , vertelt Gido van Puijenbroek, mede-oprichter van AnalitiQs, het hr-databureau dat het onderzoek uitvoerde. „Als je alle salarissen van mannen en van vrouwen op een hoop veegt en daar het gemiddelde van pakt, kun je zien of er een gelijk loon is.”

Het gecórrigeerde verschil is lastiger te becijferen. Daarvoor moet je immers bepalen wat ‘gelijk werk’ precies is. En bij welke factoren loonsverschil te rechtvaardigen is; iemand die voltijds werkt, verdient logischerwijs meer dan iemand die drie dagen per week werkt. Van Puijenbroek: „We hebben getracht een methode te zoeken die in de geest is van wat het CBS heeft gedaan.”

Praktische hobbels

Uiteindelijk werden elf variabelen meegewogen, waaronder opleidingsniveau en werklocatie (binnen of buiten de Randstad), contractvorm, leeftijd, beoordelingsscore (presteert een werknemer ‘laag’, ‘gemiddeld’, ‘hoog’ of ‘zeer hoog’) en beroepsrichting. Met dat laatste wordt de ‘beroepssoort’ van werknemers bedoeld, secretaresse of adviseur bijvoorbeeld. Uitsplitsen naar precieze functie kon niet, legt Van Puijenbroek uit. Werknemers van Aegon voeren in het personeelssysteem zelf hun functietitel in. Iemand kan manager zijn, maar zichzelf niet zo noemen. Dat maakt vergelijken lastig.

Zo waren er meer praktische hobbels. Hoogstgenoten opleiding en relevante werkervaring houdt Aegon niet bij. Per mail werd alle werknemers gevraagd die gegevens alsnog te verstrekken. De één noteerde bij werkervaring vervolgens een eerste bijbaan als vakkenvuller, de ander begon bij de eerste ‘serieuze’ baan. Ook die informatie bleef buiten de uiteindelijke analyse. Net als privacygevoelige kenmerken zoals vader- of moederschap.

Ruim 30 procent van het personeel gaf gehoor aan de oproep, en dat werd de groep waarop de conclusies over beloningsverschil gebaseerd zijn. Waren alle medewerkers meegerekend, dan had dat een andere uitkomst kunnen opleveren.

Uit het onderzoek bleken trouwens ook significante verschillen in loon tussen vrouwen en mannen in specifieke groepen. In de categorie ‘gemiddeld tot laagpresterend’ verdienen mannen afgerond 12 procent meer (gemiddeld 5.089 euro per maand) dan vrouwen (4.542 euro). Bij werknemers die korter dan twee jaar hun huidige functie vervullen en die jonger zijn dan 40 jaar, verdienen vrouwen dan weer 12 procent meer. Zij krijgen gemiddeld 4.417 euro, de mannen gemiddeld 3.874 euro per maand.

Hoge functies

Toch zijn het niet die ongelijkheden waar Aegon zich nu op wil richten, vertelt Marieke Schapers, die als interim-directeur HR bij de cao-onderhandelingen was betrokken. „De oververtegenwoordiging van mannen in hoge functies is by far het belangrijkste verschil.”

Van de werknemers in hoge managementfuncties bij Aegon (ook buiten Nederland) is inderdaad slechts 28 procent vrouw, vermeldt het jaarverslag over 2017. En ook aan het wettelijke streefcijfer dat in raden van bestuur en raden van toezicht minstens 30 procent van de bestuurders vrouw moet zijn, voldoet Aegon niet. Daarin is de verzekeraar overigens niet de enige: slechts een handvol Nederlandse bedrijven haalt dat streefcijfer wél.

Schapers: „Daar kunnen we concreet maatregelen voor nemen. Bijvoorbeeld door te zorgen dat bij de laatste drie kandidaten voor hoge functies ten minste altijd één vrouw zit.”

Dat neemt niet weg dat de overige uitkomsten nader onderzoek verdienen. „Want waar komt zo’n verschil door?”

Het plan is dan ook het loononderzoek „op reguliere basis te herhalen”, zegt Schapers. Hoe vaak precies is nog onduidelijk.

Van Puijenbroek: „Loon is bovendien niet statisch. Het is altijd in beweging.”