Opinie

    • Joyce Roodnat

Stomdronken naar je sokken kijken

Joyce Roodnat

De opera in Straatsburg is een ouderwetse bonbonnière. Rood pluche, kroonluchters, goudverf. Maar de knussigheid wordt uiteengereten door een 16de-eeuwse zwaan. ‘Leda en de zwaan’ van Paolo Veronese is een doek van 113 bij 94,5 centimeter. Hier is het opgeblazen tot de complete breedte en hoogte van de toneelopening. Veronese schilderde waar het op staat. Met zijn snavel in Leda’s mond, zijn ene poot op haar warme dij en zijn andere poot in haar onderbuik, houdt de zwaan haar in bedwang en zet zich af om haar te penetreren. Zodra we de zaal binnen zijn, kijken we hier met zijn allen naar een verkrachting.

Nu begintLa divisione del mondo, een oeropera van Giovanni Legrenzi uit 1675, gesitueerd op de Olympus. De Nederlandse Jetske Mijnssen, die hem hier regisseerde, verbiedt door dat openingsbeeld haar publiek weg te dromen bij de hemelse muziek. Nog voor de opera is begonnen heeft ze het Jupiters destructieve hitsigheid ingewreven, met dat buitensporige gebaar.

En toen was Albert Finney dood. Die man was een en al groot gebaar. Mij te veel, dat brullen is schmieren, vond ik. Tot ik hem zag in Under the Volcano (1984), naar de legendarische roman van Malcolm Lowry. Het verbeten „onverfilmbaar!” klonk al voor iemand er een meter van had gezien. Zo gaat dat vaker, en ja, een verfilming kan er gierend naast zitten.

Maar dat hoeft niet. Daar was Albert Finney, en het kwam goed. Hij speelde de manisch bezopen, gewezen Britse consul in Mexico en kende geen grenzen. Nooit kon ik meer vergeten hoe hij stomdronken naar zijn sokken kijkt en niet snapt dat ze in een bolletje zitten – een puur filmisch blijk van ontroostbaarheid dat stilletjes leidt naar Lowry’s wanhopige slotzin: „Iemand gooide hem een dode hond achterna in het ravijn.”

Eén keer zag ik Finney in het echt, in 1997, in een Londens theater. In het stuk Kunst van Yasmina Reza acteerde hij het personage dat maar niet ophoudt een goede vriend verbaal af te slachten, vanwege diens aanschaf van een volledig wit schilderij. Kunst gaat over de angst voor kunst. Finney bulderde het uit en wij voelden constant zijn paniek: wat ziet zijn vriend in dat witte schilderij? Wat snapt hij niet en zijn vriend wel?

Twee dagen na Albert Finney stierf Robert Ryman, de Amerikaanse kunstenaar die uitsluitend witte schilderijen maakte. Het ene is nog mooier dan het andere, maar dat valt nooit uit te leggen aan iemand die daar geen zin in heeft c.q. er als de dood voor is. Rymans gebaar was net zo groot als van Finney. Een witte orkaan is een orkaan.

    • Joyce Roodnat