Sisi laat grondwet aanpassen en kan tot 2034 leider Egypte blijven

Met de aanpassing van de grondwet is Egypte helemaal terug bij af. Net als sterke man Hosni Mubarak tot 2011 kan president el-Sisi het land nu vrijwel onbeperkt zijn wil opleggen.

President el-Sisi werd in 2018 herkozen met 97 procent van de stemmen.
President el-Sisi werd in 2018 herkozen met 97 procent van de stemmen. Foto Andrew Caballero-Reynolds/ Reuters

Het Egyptische parlement heeft donderdag ingestemd met een wijziging van de grondwet waardoor president Abdel Fattah el-Sisi tot 2034 in het zadel kan blijven. Normaal gesproken kan el-Sisi zich na afloop van zijn huidige, tweede termijn niet opnieuw kandidaat stellen.

„De Arabische Lente in omgekeerde richting”, zo omschreef oppositieleider in ballingschap Mohamed ElBaradei de grondwetswijziging op Twitter. ElBaradei merkte op dat de stemming niet alleen el-Sisi’s termijn verlengt: hij vermindert ook de onafhankelijkheid van de rechtspraak en vergroot de macht van het leger.

Met de nieuwe grondwet keert Egypte, na een korte flirt met de democratie, terug naar een systeem van de ‘sterke man’ aan wiens gezag niet kan getornd worden. De mensenrechten zijn onder El-Sisi’s bewind drastisch achteruitgegaan, maar de meeste westerse landen lijken daarmee te kunnen leven.

Getaande populariteit

In eigen land is el-Sisi’s populariteit getaand wegens de slechte economische toestand. El-Sisi’s aanhangers voeren aan dat el-Sisi juist meer tijd nodig heeft om pijnlijke maar nodige maatregelen te nemen, waaronder de afbouw van het subsidiesysteem, die op de lange termijn de economie ten goede moeten komen.

De grondwetswijzinging komt niet onverwacht. Vrijwel onmiddellijk na el-Sisi’s verkiezing in 2014 gingen al stemmen op om de nieuwe grondwet, die datzelfde jaar bij referendum werd goedgekeurd, aan te passen. Artikel 140 van die grondwet beperkt het presidentschap tot twee termijnen van vier jaar. Na de grondwetswijziging van deze week komen daar twee termijnen van elk zes jaar bij.

De grondwetswijziging werd met een ruime meerderheid goedgekeurd. Dat was geen verrassing: het Egyptisch parlement wordt gecontroleerd door aan el-Sisi getrouwe coalitie, Steun Egypte. Maar er waren voorafgaand aan de stemming ook kritische geluiden te horen.

‘Een stap terug’

Ahmed Tantawi van het linkse oppositieblok 25-30 noemde de grondwetswijziging „een stap terug, en duidelijk op maat geschreven van een figuur van wie we allemaal de naam kennen”. Samir Ghattas, een onafhankelijk parlementslid, noemde de maatregel „een aanslag op de onafhankelijkheid van de rechtspraak”.

Lees ook de column van Carolien Roelants over president Sisi: Sterke-man-voor-het-leven maakt comeback in Egypte

Ook is vorige week een nieuwe beweging opgericht, de Unie ter Bescherming van de Grondwet, met de gewezen linkse presidentskandidaat Hamdeen Sabahi als stichtend lid. De groep noemt de grondwetswijziging „een misdaad, en een poging om te knoeien met de grondwet en de Staat”.

Onder de geamendeerde grondwet krijgt de president onder meer het recht om rechters en de openbaar aanklager te benoemen. In het verleden werden rechters geselecteerd op basis van senioriteit, al gaf een nieuwe wet uit 2017 de president al een grotere rol bij de benoemingen.

Grotere rol voor het leger

Ook krijgt het machtige Egyptische leger, waaruit el-Sisi stamt, een nog grotere rol. De legerleiding krijgt het recht om de minister van Defensie te benoemen, en het leger wordt in de geamendeerde grondwet omschreven als de „voogd en beschermer” van de Egyptische staat, zijn democratie en zijn grondwet.

De nieuwe grondwet moet nog worden bekrachtigd in een referendum, maar de uitslag daarvan ligt bij voorbaat vast. President el-Sisi werd in 2018 herkozen met 97 procent van de stemmen. De enige tegenkandidaat was een vrijwel onbekende aanhanger van de president. Andere tegenkandidaten waren gearresteerd of op andere manieren onder druk gezet om niet mee te doen aan de stembusslag.