Geen recessie, maar het gevaar is nog niet geweken

Economische groei De Nederlandse economie groeide eind vorig jaar verder, vooral doordat consumenten meer geld uitgaven. Maar nu komt het consumentenvertrouwen onder druk.

De boulevard van Kijkduin in Den Haag. Nederlandse consumenten en bedrijven compenseerden de lagere uitvoer door meer uit te geven en te investeren.
De boulevard van Kijkduin in Den Haag. Nederlandse consumenten en bedrijven compenseerden de lagere uitvoer door meer uit te geven en te investeren. Foto Rob Engelaar/ ANP

Volle restaurants waar uitgebreid wordt geluncht, onder het lawaai uit de bouwputten buiten. Gloednieuwe hybride fourwheeldrives op de weg. Briefjes op winkelruiten met vacatures. Nederland is de afgelopen jaren gewend geraakt aan uitbundige economische groei. Hoe lang duurt het nog voordat de hausse omslaat in een recessie? Het zou niet de eerste keer zijn dat de wispelturige Nederlandse economie opeens een terugval laat zien. En met de Brexit en de handelsoorlog tussen China en de VS lijken er redenen genoeg voor pessimisme.

Een recessie is nog niet direct in zicht, zo valt op te maken uit de cijfers en indicatoren die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) donderdag presenteerde. Tegelijk wordt uit die data duidelijk dat de gouden tijden op hun einde lopen.

Eerst het goede nieuws. Dat gaat vooral over de prestaties van de economie in het laatste kwartaal van vorig jaar. Ten opzichte van het kwartaal ervoor nam het bruto binnenlands product (bbp) toe met 0,5 procent. Dat is een prima cijfer, zeker vergeleken met de cijfers van omliggende landen: 0,3 procent in België en Frankrijk, en nul procent in Duitsland. Op het nippertje ontliep Duitsland – de belangrijkste exportmarkt voor Nederland – een recessie (twee kwartalen krimp op rij). Italië zit wel al in recessie.

Lees meer over de Italiaanse economie: Roestend Italië is moeilijk te repareren

Minder afhankelijk

Waarom deed Nederland het dan beter? De Nederlandse economie lijkt niet immuun voor de groeivertraging in Europa en elders in de wereld. De export kromp voor het eerst in tweeënhalf jaar, met 1,3 procent. Maar Nederlandse consumenten en bedrijven compenseerden die lagere uitvoer door meer uit te geven en te investeren. Daarom nam het bbp als geheel toch toe.

Ook over geheel 2018 was het vooral de consumptie die de groei aanjoeg. De verdere daling van de werkloosheid – van 4,4 naar 3,6 procent in één jaar tijd – hielp mee. „Meer mensen met meer werk, dat betekent meer ruimte voor uitgaven”, vatte Peter Hein van Mulligen, de CBS-hoofdeconoom, het beeld samen. De groei kwam vorig jaar uit op 2,5 procent op jaarbasis, opnieuw méér dan in de buurlanden, maar minder dan in het zeer goede 2017 (2,9 procent).

Lees ook: Verwachte economische groei in de EU aanzienlijk lager

Dat de groei nu vooral door consumptie wordt gedreven, is als positief te beoordelen, want het maakt Nederland minder afhankelijk van de vraag uit het buitenland. Maar die consumptie is ook kwetsbaar: het sentiment bij de burger kan zomaar omslaan. En dat lijkt nu te gebeuren – dat was het slechte nieuws van het CBS. Het consumentenvertrouwen is sinds afgelopen zomer fors gedaald, van boven de 20 naar 1. Dat betekent dat in de enquêtes van het CBS nu vrijwel evenveel mensen positief als negatief oordelen over de economie. Ook zijn ze somberder over hun eigen financiële situatie. Van Mulligen wijst erop dat de btw is verhoogd en dat energieprijzen stijgen, maar dat het kabinet ook de lasten heeft verlaagd. „Per saldo is dit positief voor de koopkracht, maar op dit moment is de consument nog wat sceptisch.” Als consumenten nog somberder worden – en daadwerkelijk minder uitgeven – kan de groei in de volgende kwartalen een stuk lager uitvallen.

Hoe het bedrijfsleven denkt over de economie is evenzeer belangrijk voor het bbp: blijven ze investeren en exporteren? Het vertrouwen van industriële producenten en andere ondernemers daalt ook, maar minder snel. Een groeiend aantal ondernemers verwacht negatieve gevolgen van de Brexit, bleek donderdag ook uit een conjunctuurenquête van CBS en andere instituten, waaronder werkgeversclub VNO-NCW.

Vorige week meldde het CBS opeens een zorgelijk maandcijfer: in december produceerde de industrie gemiddeld 4,2 procent minder dan een jaar eerder. Of dat cijfer incidenteel was, of juist een voorbode van diepere problemen, zal de komende maanden blijken. Het recessiegevaar is nog niet geweken.

    • Mark Beunderman