Maastrichtse spionageaffaire ‘had het script van een slechte film’

Bespioneren ambtenaren Mag een gemeente op grote schaal e-mails van ambtenaren laten bekijken? Dat was de vraag bij het debat over de spionageaffaire in Maastricht. Het college overleefde het debat.

Het gemeentehuis van Maastricht.
Het gemeentehuis van Maastricht. Foto Marcel van Hoorn/ANP

De stad van tv-serie Flikken Maastricht beleeft dezer dagen een reële spionagethriller. „Met het script van een ontzettend slechte film”, concludeerde PvdA-fractievoorzitter Manon Fokke dinsdag tijdens de eerste van twee avonden raadsdebat. SP-fractievoorzitter Bram Pulles sprak van „een detective à la Agatha Christie”.

Aanleiding voor alle ophef is de inzet door de gemeente Maastricht van een detectivebureau, Hoffmann Bedrijfsrecherche, om de eigen ambtenaren te laten onderzoeken. Hoffmann bekeek heimelijk de e-mails van 41 personen, onder wie ook eigen wethouders. Daarnaast werden vier ambtenaren stevig ondervraagd, in de kelders van het stadhuis. „De plek van de voormalige kerkers”, aldus sommige raadsleden deze week in een debat over de kwestie.

Het begon allemaal op 1 maart vorig jaar. Tijdens een vergadering over een nieuw op te zetten organisatie, waarin ambtelijke diensten van Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen zouden worden ondergebracht, waren er irritaties over aanhoudend Maastrichts verzet tegen deze fusie.

Maastrichtse ambtenaren hadden vragen over de arbeidsvoorwaarden en het sociaal plan. Maar ging het ze werkelijk niet gewoon om het frustreren van de verhuizing naar Heerlen? En als dat zo was, konden ze dan niet gerechtelijk worden aangepakt of ontslagen?

Integriteitsmelding

De aanwezigen, onder wie VVD’er John Aarts, destijds de Maastrichtse wethouder van personeelszaken, besloten het te laten onderzoeken door een jurist. Dat vond hij gerechtvaardigd, zei hij in het debat. Toen er conceptnotulen intern uitlekten, deed het bestuur van de fusieorganisatie een integriteitsmelding. Daarna kwam, in september, Hoffmann Bedrijfsrecherche in beeld. In opdracht van de gemeentesecretaris.

Op 38 zoektermen werden de e-mails van de 41 personen doorzocht. De vier ambtenaren, kaderleden van de vakbond, moesten in de kelder van het stadhuis uitleg geven.

Het onderzoek leek uit te draaien op de berisping van deze vier ambtenaren. Dat dreigement ging van tafel, na een door de gemeente voor alle zekerheid aangevraagde second opinion van het Haagse advocatenkantoor Pels Rijcken. Dat gaf Maastricht een flinke tik op de vingers: de conceptnotulen waren nooit vertrouwelijk geweest en de ambtenaren in kwestie hadden ze bovendien alleen gebruikt voor het informeren van hun achterban.

Op 23 januari van dit jaar maakten de wethouder personeelszaken en de gemeentesecretaris namens de gemeente excuses bij de vier medewerkers. Kort daarna begon dagblad De Limburger te berichten over de affaire, waardoor de gemeenteraad voor het eerst van de zaak vernam.

Twaalf uur debat

Wie precies politiek verantwoordelijk was voor wat, bleek een van de kernvragen tijdens twaalf uur raadsdebat uitgespreid over twee dagen. Aarts is nog wethouder, maar in het na de raadsverkiezingen van vorig jaar aangetreden nieuwe college gaat wethouder Jim Janssen (Senioren Partij Maastricht) over personeelszaken van de fusieorganisatie. Burgemeester Annemarie Penn-te Strake (partijloos) is verantwoordelijk voor bestuurlijke integriteit, maar „de P&O-wethouder voor die van de ambtenaren”.

B en W zouden pas vorig jaar december zijn geïnformeerd over het inschakelen van Hoffmann. De gemeentesecretaris was opdrachtgever. Hij gaat begin volgende maand met pensioen en maakt sinds begin deze maand zijn laatste vakantiedagen op. De oppositie vindt dat te veel met de vinger wordt gewezen naar hem. Een onterecht verwijt, vindt Penn-te Strake. „We schuiven de zwartepiet niet door. Uiteindelijk zijn wij als college verantwoordelijk.” En: „Er zijn mensen tegen elkaar opgelopen. Die hebben pijn gehad. Dat is spijtig.”

Elke twijfel over het pas in december kennisnemen van het bedrijfsrechercheonderzoek wilde de burgemeester van tafel hebben. „Anders kan ik niet verder”, zei ze al in eerste termijn. Maar die vertrouwenskwestie werd verder door niemand zo scherp gesteld.

Motie van afkeuring

De raad stemde in de eerste uren van donderdag wel over een motie van afkeuring tegen wethouder Aarts en een motie van afkeuring tegen het college. Alleen de oppositie steunde die twee moties. Dat maakte PvdA-fractievoorzitter Manon Fokke „sprakeloos”. „Een gemeenteraad hoort een college ter verantwoording te roepen. Als de volksvertegenwoordiging zijn werk niet doet, is die niets meer dan een tandeloze tijger.”

De raad dringt wel unaniem aan op snel herstel van de verstoorde verhoudingen tussen gemeente en personeel. De arbeidsinspectie doet ondertussen al een half jaar onderzoek na de werksfeer op het Maastrichtse gemeentehuis na klachten over intimidatie van ambtenaren.