De Rotterdamse lekaffaire is meer dan een stadhuissoap

Rotterdam De Rotterdamse politiek botst hard in de lekaffaire over het Schiekadeblok. Het draait om het functioneren van het lokale bestuur.

Burgemeester Ahmed Aboutaleb houdt een toespraak tijdens de installatie van de Rotterdamse gemeenteraad na de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart.
Burgemeester Ahmed Aboutaleb houdt een toespraak tijdens de installatie van de Rotterdamse gemeenteraad na de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart. Foto ANP/Robin Utrecht

De Rotterdamse wethouder Bas Kurvers (Bouwen en Wonen, VVD) wist eigenlijk al elf dagen dat een interne presentatie uit juni 2009 over het Schiekadeblok was gelekt naar de pers. Kurvers hoorde het op zaterdag 26 januari van CDA-fractievoorzitter Christine Eskes én van een woordvoerder.

Bij Kurvers gingen „alle alarmbellen” af en hij meldde het die maandagmorgen direct bij burgemeester Ahmed Aboutaleb, zei hij donderdag tijdens een lang spoeddebat over de lekaffaire die de Rotterdamse politiek beheerst. De burgemeester was er ook niet gerust op en liet stilletjes onderzoek doen. „Maar dat spoor liep dood”, zei Aboutaleb.

Het zijn nieuwe elementen die naar boven kwamen door de vragen van oppositiepartijen. Veel was al bekend: op 5 februari biechtten zowel wethouder Adriaan Visser (D66) als Eskes op dat zij gelekt hadden. Visser nam diezelfde dag ontslag, Eskes blijft voorlopig aan totdat een extern onderzoek is afgerond.

Stadshart

De lekaffaire heeft het college van VVD, D66, GroenLinks, PvdA, CDA en CU-SGP in verlegenheid gebracht. Het begon met een kritisch rapport van de Rotterdamse Rekenkamer, waarin staat dat Visser in 2009 als topambtenaar risico’s negeerde bij het debacle rond het Schiekadeblok. Het gebied tussen het station en Hofplein moest herontwikkeld worden tot een levendig stadshart.

Lees meer over het Schiekadeblok

Maar projectontwikkelaar LSI betaalde de gemeente geen erfpacht voor de grond. Uiteindelijk moest de gemeente ruim 20 miljoen euro verlies nemen.

Het gelekte stuk betreft een powerpointpresentatie aan het college uit 2009 over de beoogde deal met LSI. Het stuk toont dat allerlei risico’s rond de projectontwikkeling in ieder geval zijn besproken, van stagnerende huurinkomsten tot een faillissement van LSI. Met het lekken hoopten Visser en Eskes via de media wat tegenwicht te bieden aan de kritiek van de Rekenkamer.

De oppositie wilde donderdag vooral weten hoe VVD-wethouder Kurvers had gehandeld in de lekaffaire. Toen CDA-fractievoorzitter Eskes het stuk op zaterdag 26 januari aan een journalist lekte, stuurde ze D66-wethouder Visser ter bevestiging een appje, dat deze week door NRC is gepubliceerd. „Bas weet dit inmiddels”, stond in het appje, waarmee ze op Kurvers doelde. Eskes wilde hem waarschuwen dat hij persvragen over ‘een’ uitgelekt stuk zou kunnen krijgen, zonder zichzelf daarbij te verraden, zegt ze.

Spiekbriefje

Kurvers heeft zelf niet gelekt en het lek naar eigen zeggen na twee dagen gemeld bij de burgemeester. Maar tijdens het debat ontweek hij doorlopend kritische vragen met een beroep op vertrouwelijkheid en klampte hij zich vast aan zijn spiekbriefje. De oppositie verweet hem ook weinig daadkracht rond de melding en dat hij de naam van Eskes niet genoemd zou hebben tegen de burgemeester. Maar een motie van afkeuring tegen Kurvers haalde het net niet, met 21 tegen 20 stemmen.

Stadhuissoap

De lekaffaire is deels een stadhuis-soap waar de stad zelf weinig mee wint. Het politieke debat gaat vooralsnog ook voorbij aan de inhoud van het Rekenkamerrapport: bestuurlijk falen ten koste van overheidsgeld en de druk en de valkuilen binnen de ambtelijke cultuur. De gemeenteraad is herhaaldelijk onjuist en onvolledig geïnformeerd over de risico’s.

Toch gaat de affaire over iets wezenlijks: het functioneren van en vertrouwen in het lokale bestuur. Als een D66-wethouder en een CDA-raadslid samen lekken om de coalitie te beschermen, staat dat haaks op het duale stelsel.

De zaak raakt ook de van nature gespannen relatie tussen het college en de controlerende Rekenkamer. Het lekken van geheime stukken om de Rekenkamer te pareren, is niet alleen illegaal, maar ook weinig democratisch.