Minister Koolmees: ‘buitenlandse financiering moskeeën blijkt taai onderwerp’

Wouter Koolmees minister van Sociale Zaken en Integratie

Na anderhalf jaar onderzoek komt de minister met een nieuw onderzoek naar buitenlandse financiering.

Moskeefinanciering uit ‘onvrije landen’ zou aan banden worden gelegd, staat in het regeerakkoord.
Moskeefinanciering uit ‘onvrije landen’ zou aan banden worden gelegd, staat in het regeerakkoord. Foto Koen van Weel / ANP

Het stond in de meeste verkiezingsprogramma’s en zelfs in het regeerakkoord: moskeefinanciering uit ‘onvrije landen’ zou aan banden worden gelegd. Maar nu D66, CDA, ChristenUnie en VVD samen in een kabinet zitten, blijkt dat te stuiten op allerlei bezwaren die samenhangen met grondrechten en handelsbelangen.

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Integratie, D66) informeerde deze week na een anderhalf jaar durende verkenning de Tweede Kamer: hij is er nog steeds niet uit. Het kabinet wil geen zwarte lijst opstellen van ‘onvrije landen’ van waaruit financiering geblokkeerd kan worden, omdat daarvoor ‘geen objectief criterium’ te vinden is en het diplomatieke relaties te zeer onder druk zou zetten. Wel gaat de minister bekijken of er een lijst kan worden opgesteld van landen die zelf geen buitenlandse financiering van religieuze organisaties toestaan. Die landen zouden dan andersom ook geen moskeeën in Nederland mogen financieren. Maar of dit plan zal slagen? Tijdens een interview in zijn werkkamer spreekt Koolmees over „ingewikkelde dilemma’s”. En aan het einde verzucht hij: „Buitenlandse financiering is een taai onderwerp”.

Uw conclusie na anderhalf jaar onderzoek is dat er een nieuw onderzoek komt. Niets opgeschoten?

„Jawel, we hebben een haakje gevonden voor een manier waarop een verbod zou kunnen: het wederkerigheidsprincipe. Dat werkt heel simpel: als landen buitenlandse financiering van religieuze of maatschappelijke organisaties zelf niet toestaan, hoeven wij dat ook niet te doen. Dat kan een rechtsbasis zijn voor een wettelijk verbod en dat idee gaan we uitwerken, snel uitwerken. Dus ik vind dat we echt een stap verder zijn dan een jaar geleden.”

Lees ook: Kabinet wil giften uit ‘onvrije landen’ blokkeren

Wilt u zo’n verbod eigenlijk zelf wel? De verkenning die u aan de Kamer stuurde, leest als een betoog waarom het verbieden van financiering uit ‘onvrije landen’ onverstandig is.

„Het is een dilemma. Je moet nadenken wat het kan betekenen voor onze diplomatieke relaties met die landen, en onze handelsbelangen. Ook is nog maar de vraag of die landen buitenlandse financiering bij wetgeving verbieden of dat het alleen in de praktijk onmogelijk wordt gemaakt. Het wordt nog een hele klus om dat uit te zoeken.

„Dan is er een rechtstatelijke vraag: wat betekent dit voor onze democratische vrijheden? Dat geldt ook voor de weekendscholen die Turkije in Nederland financiert. Daarbij heeft iedereen het gevoel: er is een actieve diasporapolitiek vanuit Turkije gaande die hier de integratie kan belemmeren. Dat wil je niet. Maar andersom financiert Nederland ook taalonderwijs in Turkije. Hoe ver wil je gaan in het beperken van vrijheden om dit probleem op te lossen?”

Wat is in uw ogen het probleem?

NRC en Nieuwsuur hebben driekwart jaar geleden onthullingen gedaan over moskeefinanciering. Daar is groot debat uit voortgekomen. In sommige uit het buitenland gefinancierde moskeeën zien we problematisch gedrag ontstaan. Daarbij moet je denken aan mensen die met de rug naar de maatschappij staan, of die dat in scholingstrajecten wordt aangeleerd: ‘hou je maar in je eigen club, ga je niet mengen in de Nederlandse samenleving.’ Dat is op zichzelf niet strafbaar, maar vormt op de langere termijn wel degelijk een probleem.”

Wat is uw antwoord?

„We hebben deze zomer een taskforce opgericht waarin Sociale Zaken, AIVD, NCTV en Buitenlandse Zaken gezamenlijk signalen over zorgelijke gedragingen en buitenlandse geldstromen bij elkaar brengen. Die kan gemeenten inlichten en ondersteunen bij het optreden hiertegen.” 

Ik heb begrepen dat gemeenten vooralsnog niet erg enthousiast zijn over uw taskforce: wanneer sprake is van onwenselijke buitenlandse financiering, heeft de taskforce zelf geen bevoegdheid in te grijpen.

„De klacht van gemeenten is dat zij – sorry voor het vreselijke woord – handelingsperspectief missen. Dus je hebt informatie over een buitenlandse subsidiestroom, je hebt signalen over zorgelijke gedragingen, maar wat doe je er mee? Dat is heel ingewikkeld. We hebben een paar instrumenten, zoals het voeren van een stevig gesprek met een moskeebestuur. Ook proberen we te verstoren: zo heeft minister Blok onlangs aan Koeweit aangegeven dat over een moskee in Roermond die Koeweit wil gaan financieren zorgen bestaan; Koeweit kijkt er serieus naar die financiering te blokkeren. Maar het blijft zoeken: hoe kunnen we nou beleid maken op iets wat niet strafbaar maar wel onwenselijk is? Ik heb nog geen silver bullet gevonden.”