Gulden Vlies in streekmuseum Tiel blijkt oud noch goud

In werkelijkheid gaat het om een kopie van een toneelattribuut dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw in Parijs is gemaakt. “Met een laagje goudverf uit de hobbywinkel.”

Het Gulden Vlies uit Tiel en de kopie voor de toneelwereld komen uit dezelfde mal.
Het Gulden Vlies uit Tiel en de kopie voor de toneelwereld komen uit dezelfde mal. Foto ArcheoCare

Het zou een bijzonder gouden sieraad zijn, het enige Gulden Vlies dat voor publiek te zien is in Europa, een uniek stuk. Althans, zo werd het Gulden Vlies van het Flipje en Streekmuseum in Tiel tot voor kort omschreven. Het juweel in de vorm van een ram of lam zou in 1559 door koning Filips II aan ridder Claes Vijgh, ambtman van Tiel, geschonken zijn als onderscheiding van de Orde van het Gulden Vlies. Die orde werd in 1430 opgericht door Filips de Goede, hertog van Bourgondië.

Maar de hanger, die getaxeerd was op zo’n 100.000 euro en in een speciaal beveiligde vitrine van het Flipje en Streekmuseum in Tiel hing, blijkt nep. Hij blijkt én niet oud én niet van goud. De hanger is van messing, hoofdzakelijk koper met zink, “met een laagje goudverf uit de hobbywinkel”, zegt museumdirecteur Alexandra van Steen aan de telefoon. Van Steen ontdekte dat het om een vervalsing gaat toen zij tijdens een inspectie aanslag vond op het Gulden Vlies. “Dat kan helemaal niet op een edelmetaal als goud.” Dus liet ze het onderzoeken.

Te licht voor goud

Al snel bleek uit onderzoek van Archeocare dat de hanger te licht is om van goud te kunnen zijn. Zodoende werd nieuw onderzoek ingesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De hanger bleek dezelfde als een kopie in handen van Bijouterie du Spectacle, een vereniging in Frankrijk met een grote collectie replica’s van historische sieraden en onderscheidingen. Dit betekent dat het gaat om een kopie gemaakt tussen 1920 en 1950 voor de film- en toneelwereld. “Op basis van microscopisch onderzoek naar beide hangers kan worden vastgesteld dat ze uit dezelfde mal komen”, zo staat in het onderzoek.

Lees ook: Wij, ridder van het Gulden Vlies

In 2010 was de hanger nog van maart tot augustus te zien op de tentoonstelling Goud uit Georgië in het Drents Museum, die speciaal hiervoor met
twee maanden verlengd werd. In september dat jaar werd het Gulden Vlies ter taxatie aangeboden aan de Londense veilingmeesters James Morton en Tom Eden. Zij stelden vast het om een hoog karaat gouden gegoten hanger ging uit de Renaissance. Ook wordt het museumstuk uitgebreid beschreven op de site Collectie Gelderland en diverse museumwebsites.

Gevonden door student

Hoe het kan dat er gedacht werd dat de vervalsing echt was, is niet duidelijk. “Dat moet nog verder onderzocht worden”, zegt museumdirecteur Van Steen. Het Gulden Vlies zou in 1970 zijn gevonden door een student in de grond rond zorgboerderij Thedingsweert in Tiel. Na zijn overlijden kwam het in het bezit van zijn broer Dick van Duyn. Die verkocht het jaren later aan de Amerikaanse antiekverzamelaar Stephen Herold, die het vervolgens in 2013 voor vijftien jaar in bruikleen gaf aan het museum in Tiel. “Degene die hem vond leeft niet meer, dus aan hem kunnen we het niet vragen”, zegt Van Steen.

De museumdirecteur heeft een mail gestuurd aan Herold, maar die moet nog reageren. Herold heeft op zijn website veel informatie en een uitgebreid rapport staan over de achtergrond van het Gulden Vlies. “Ik ga ervan uit dat iedereen te goeder trouw heeft gehandeld”, zegt Van Steen. De kopie en het Gulden Vlies dat in Parijs is gemaakt voor de toneelwereld zijn tot eind maart in Tiel te zien. Van Steen: “We zijn een collectiestuk armer, maar een gouden verhaal rijker!” Of het echte Gulden Vlies van Claes Vijgh nog bestaat en waar het is, dat is niet bekend.

Prinses Beatrix is overigens wel in het bezit van een echt Gulden Vlies. Zij is als tweede vrouw ooit lid geworden van deze exclusieve ridderorde. De hanger symboliseert de gouden schapenvacht van Chrysomallos, een god uit de Griekse mythologie.