Hoe in Stockholm August Strindberg geëerd wordt

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week August Strindberg in Stockholm.

Stockholm is de stad van toneelschrijver, fotograaf, romancier en schilder August Strindberg. Bij Scandinavische literatuur denken we gauw aan romans in de woeste natuur en de wind die om rotsen waait, maar Strindberg (1849-1912) was vooral een stadsschrijver. Zijn maatschappijkritische roman De rode kamer (1879) biedt een schitterend portret van het literaire leven in Stockholm en de onderlinge wedijver tussen de hoofdstedelijke kunstenaars. Strindberg leidde jarenlang het leven van een bohémien in Duitsland en Frankrijk, vooral in Parijs. In 1899 keerde hij terug naar zijn geboortestad Stockholm. De laatste vier jaar van zijn leven woonde hij in een appartementengebouw dat hij de Blauwe Toren noemde, gelegen aan een drukke, chique winkelstraat, Drottninggatan 85. Nu is daar het Strindbergsmuseet gevestigd, aan de buitengevel zichtbaar dankzij een zwartstalen uithangbord dat zijn portret voorstelt: een man met hoge zwarte hoed, vlinderdas en zwarte jas over de schouders. Dit bord is geïnspireerd op een beroemde foto van Strindberg, genomen in de sneeuw.

Het museum ligt op de vierde verdieping en bestaat uit drie grote kamers, rijk aan meer dan drieduizend boeken uit Strindbergs bibliotheek, zijn schilderijen, foto’s en tal van voorwerpen uit zijn leven. Een van de interessantste literaire competities uit de wereldliteratuur is die tussen de Noor Henrik Ibsen en de Zweed Strindberg; in het Ibsen Museum in Oslo hangt het duivelse portret van aartsvijand Strindberg en in Strindbergsmuseet is Ibsen alomtegenwoordig met een fotoportret, zijn boeken, krantenstukken en posters van zijn toneelwerk. Ibsen bepleitte vrijheid en zelfstandigheid voor de vrouw; Strindberg daarentegen beschouwde vrouwenemancipatie als een bedreiging voor de liefde.

Lees ook: Achter Ibsen hing altijd die dreigende Strindberg

Pièce de résistance is Strindbergs massieve werktafel van donker hout. Hieraan schreef hij in vaak overweldigend tempo zijn toneelstukken die, nog nat van de inkt, naar zijn eigen en door hemzelf ontworpen theater werden gebracht. De schrijftafel is een toonbeeld van orde: rechts ligt een keur aan kroontjespennen en geslepen potloden, links sigarenkokers. Midvoor inktstellen, op het vloeiblad prijken een bril en een pen. En ook: een gesloten envelop met een rozenblaadje erop, althans, toen ik er enige tijd terug was. Die verzegelde envelop is geadresseerd aan een van zijn geliefden maar nooit verstuurd. Na Strindbergs dood heeft zijn familie besloten dat niemand die brief ooit mag openen.

August Strindberg. Foto Otto Johansson

Roodfluwelen gordijnen met een Jugendstilmotief sluiten de werkkamer af van de buitenwereld. De wanden zijn behangen met allerlei versieringen zoals in die tijd gebruikelijk, maar ook affiches van zijn voorstellingen, onder meer Fröken Julie (Freule Julie,1889) en foto’s van zijn geliefde actrice, Harriet Bosse. Ook zijn eenpersoonsbed plus nachtkastje zien we. Op een marmeren tafel ligt een partituur van Beethoven en Strindbergs roodkoperen buste staat naast een van zijn expressionistische schilderijen, De stad uit 1903. De horizon is als een diepe kerf die een grauwehemel scheidt van een diep donkergrijze ondergond. Een streep zonlicht valt precies op de stad aan de horizon, dat moet het oude Stockholm zijn. Schilderijen van Strindberg hangen ook in het Nationalmuseum. Zijn olieverfschilderijen maakte hij vaak in enkele uren, hij gebruikte daartoe paletmes en zelfs zijn vingers.

Niet alleen het Strindbergsmuseet eert de nagedachtenis van deze belangrijke auteur die bijna een halve eeuw het negentiende-eeuwse literaire leven van Zweden beheerste. Op steenworp afstand van zijn huis, aan de Barhusgatan, ligt Strindbergs Intima Theater, een schouwburgje niet groter dan 6 x 6 meter met 150 stoelen. Hier beleefden 25 toneelstukken van Strindberg hun première en werden er in zijn tijd ruim 2.500 voorstellingen gegeven.

In het ontwerp van dit theater bewijst Strindberg zich als een van de grootste theatervernieuwers: hij wilde de toeschouwer heel dicht bij de spelers brengen, op nauwelijks enkele meters afstand.

Zie voor informatie over het museum strindbergsmuseet.se