Berlinale sluit af met Chinese topfilm over hardvochtige één-kind politiek

Directeur Dieter Kosslick, die na 18 jaar vertrekt, bewaarde het beste tot het laatste van zijn Berlijnse filmfestival. Met topfilms ook uit Turkije, Mongolië en Macedonië.

Onhandelbaar kind op de Berlinale: Helena Zengel in de Duitse film ‘Systemsprenger’ van Nora Fingscheidt.
Onhandelbaar kind op de Berlinale: Helena Zengel in de Duitse film ‘Systemsprenger’ van Nora Fingscheidt. Peter Hartwig

Gelukkig zat er nog venijn in de staart. De laatste film die in Berlijn in competitie meedingt naar een Gouden Beer, So Long, My Son van de Chinese regisseur Wang Xiaoshuai, bleek een van de sterkste bijdragen te zijn.

De film werd ook niet getroffen door mysterieuze technische problemen op het laatste moment. Dat gebeurde eerder deze week met One Second van Zang Yhimou, dat op het laatste moment werd teruggetrokken van het festival. In Berlijn leidde dat tot veel speculaties over aanscherping van de censuur in China.

Zhang Yimou heeft zijn film gesitueerd tijdens de culturele revolutie; nog altijd een gevoelig hoofdstuk in de Chinese geschiedenis.

Toch gaat ook Wang Xiaoshuai pijnlijke episoden uit het recente verleden niet uit de weg. Aan de hand van een stel dat hun zoon verliest, Yaojun en Liyun, laat de regisseur juist zien hoe de pijn van het verleden blijft doorwerken, en hoe weinig ruimte er is om daarop te reflecteren, in een land dat in de hoogste versnelling wil moderniseren. Xiaoshuai laat in zijn beschouwelijke, drie uur durende epos, zien dat het verleden zich niet laat negeren. Daarvoor was het leed te groot, ook van de hardvochtige één kind-politiek.

Directeur Dieter Kosslick bewaarde zo een van zijn beste film tot het einde, om de festivalgangers met Ausdauer te kunnen belonen. Voor de Berlinale was 2019 een overgangsjaar. Kosslick vertrekt na 18 jaar en de nieuwe artistiek leider moet nog beginnen: Carlo Chatrian, die afkomstig is van het filmfestival van Locarno.

Kosslick laat een breed, toegankelijk en uitnodigend festival achter, dat diep is geworteld in de stad. Al vroeg in de ochtend staan er lange rijen voor de festivalkassa’s. Dat is zeker geen geringe prestatie.

Kosslick is met zijn karakteristieke rode sjaal en steevast getooid met een hoed een gesoigneerde en joyeuze verschijning. Maar hij is er in de afgelopen achttien jaar niet in geslaagd om veel gezag op te bouwen met zijn artistieke beleid en zijn filmkeuzes. Berlijn kan zich artistiek niet meer meten met de concurrenten in Cannes en Venetië.

Sociaal en betrokken festival

Berlijn profileert zich vooral als een sociaal en betrokken festival. De grootste opdracht voor Kosslicks opvolger zal zijn om het festival ook een scherp artistiek profiel te geven. Berlijn is de vaardigheid om slechts half geslaagde en écht bijzondere films van elkaar te onderscheiden in de loop der jaren kwijtgeraakt. Maar tegelijkertijd zou het zonde zijn als de Berlinale de open, democratische en weinig elitaire uitstraling zou verspelen, die het festival onder Kosslick heeft gekregen. In dat spanningsveld moet Chatrian straks opereren.

Lichtpunten zijn er natuurlijk ook altijd op zo’n kolossaal festival met 400 films. In Skin, het op feiten gebaseerde Amerikaanse debuut van de Israëlische regisseur Guy Nattiv, speelt Jamie Bell een zeer gedenkwaardige Amerikaanse neonazi. Hij wil zijn leven veranderen, maar wordt daarbij gehinderd door zijn opzichtige, haatdragende gezichtstatoeages. Skin, een van de beste films in Berlijn, was te zien in een bijprogramma en kan daarom niet meedingen naar een Gouden Beer.

Opstekers die wèl meedingen voor de hoofdprijs kwamen uit filmlanden die niet het meest voor de hand liggen. Charmant en onderhoudend bleek het droogkomische Öndög van Wang Quanán te zijn, dat zich afspeelt op de steppen van Mongolië. Daarin komen een jonge politieman en vrouwelijke schaapsherder nader tot elkaar, als ze een nacht lang moeten waken bij het lichaam van een dode vrouw, die anders door wolven zal worden opgegeten. Nog een hoogtepunt was de Turkse film A Tale of Three Sisters van Emin Alper: over drie zuster en hun oude vader in een prachtig gelegen, maar geïsoleerd dorp in Anatolië. De drie zusters willen maar al te graag weg, maar dat blijkt verre van eenvoudig te zijn.

Vrouw duikt in de rivier

Ook een film uit Macedonië viel in Berlijn in de smaak. In God Exists, Her Name is Petrunya van Teona Strugar Mitevska verstoort de 31-jarige, werkeloze historica Petrunya de gevestigde orde door samen met de mannen in een rivier te duiken naar een verzonken kruisbeeld; een ritueel waarvan vrouwen traditioneel zijn uitgesloten. De sterkste Duitse bijdrage – en een hoogtepunt van het festival überhaupt – was Systemsprenger van Nora Fingscheidt. De film is een snijdend portret van een onhandelbaar kind (fantastische rol van Helena Zengel), dat zowel haar moeder als hulpverleners tot wanhoop drijft.

Maar bij die hoogtepunten past wel de kanttekening dat zelfs de betere films in Berlijn de filmcompetitie in Cannes of Venetië vermoedelijk niet zouden hebben gehaald. Zo groot is het verschil in niveau inmiddels. Chatrian staat als nieuwe festivaldirecteur die het festival weer artistiek elan moet geven voor een stevige opdracht.