Volhouden in liefde

Valentijnsdag

Boeken, films en tv-programma’s gaan vaak over twee mensen die elkaar krijgen. Maar wat gebeurt er daarna? Schrijfster over de valkuilen en de kansen in een langdurige relatie.
Franca Treur
Franca Treur Foto Merlijn Doomernik
Illustratie Olivia Ettema

Elke relatie is particulier, maar ook weer niet. Tijdens het jaar dat ik schreef aan de roman Regieaanwijzingen voor de liefde was ik zeer ontvankelijk voor roddels, anekdotes en verhalen over relaties van anderen. Veel van wat ik hoorde, speelde op een bepaald niveau ook bij mijn personages.

Als stel kun je zomaar in een dynamiek terechtkomen waarbij iets kleins tot een verontwaardigde reactie leidt, die weer een volgende reactie uitlokt, enzovoort. Net zolang tot de schade te groot is en een van de twee boos wegloopt. Erover schrijven is het bezweren, dacht ik.

Wat doe je als je geliefde ineens het roer omgooit, en jij bent het er eigenlijk niet zo mee eens? Wat moet je met een partner die zijn burgerlijkheid niet accepteren wil? Hoeveel mag jouw geliefde van jou vragen?

In Regieaanwijzingen voor de liefde onderzoek ik wat er gebeurt wanneer een geliefde nogal abrupt en zonder echt te overleggen zijn baan opzegt om samen met zijn vriendin, een ervaren scenariste, een film te maken. Ineens zitten ze dag in dag uit in dezelfde kamer. Vervolgens gebeurt het: zij trekt zich een beetje terug. Hij voelt zich daardoor ongewenst, en haalt de banden met een oude vlam aan, enzovoort.

Het is misschien wel de grootste valkuil van de lange liefdesrelatie: een geliefde die zich onafhankelijk opstelt. Wie daar onzeker van wordt, krijgt de neiging de ander te straffen. Bij het schrijven vroeg ik me af of het überhaupt bestaat, een harmonieuze, totale symbiose, met niks van jezelf voor jezelf. Ik ken slechts één stel dat werkelijk álles samen doet, tot een bezoek aan de kapper aan toe. Die mensen leven van een uitkering. Bij elkaar zijn is hun enige ambitie.

Het andere uiterste is een leven in competitie (voor wat betreft aandacht, waardering en succes). Idealiter breng je het beste in elkaar naar boven. Maar hou je dat vol op de lange baan? Niets is lelijker dan geliefden die elkaar iets misgunnen, elkaar beknellen of bekritiseren. Het is ook onverstandig: je hebt veel meer aan een partner die straalt.

Ook geld kan de boel verzieken, zeker als de één substantieel meer inbrengt dan de ander. De rijkste is nu eenmaal vrijer in zijn of haar keuzes. Die positie niet uitbuiten, is nog een hele kunst.

Stellen praten over andere stellen. Zo zetten ze de eigen horloges weer gelijk. Maar hier is loyaliteit de valkuil. Als het háár vrienden zijn, kan hij zich minder oordeel permitteren. En bij de zijne houdt zij zich liever gedeisd.

Liefde kan om de gekste redenen weer ontvlammen. Vooral gezamenlijke nare ervaringen met derden brengen geliefden makkelijk dichter bij elkaar, alsof een bondje het beste gedijt bij een gezamenlijke vijand.

In het boek wordt de mannelijke hoofdpersoon door een oud-collega gevraagd om een kind. Een rechtstreeks aan de realiteit ontleend gegeven. Dat de man bezet is, blijkt voor een vrouw met een kinderwens geen belemmering om hem toch te polsen. Misschien omdat bezet niet meer vanzelfsprekend ‘voor altijd bezet’ betekent, en ouderschap en partnerschap niet meer automatisch samenvallen. In het boek gaat dat feest niet door, maar wat er wel ontstaat, is wat in de filosofie ‘mimetische begeerte’ wordt genoemd: de vrouwelijke hoofdpersoon ziet ineens haar eigen vent door de ogen van een ander. Bewondering van derden voor je partner geeft vaak je eigen liefde weer een boost, mits die bewondering natuurlijk binnen de perken blijft.

Tot slot: de liefde van een ander als liefde herkennen is niet eenvoudig als je rigide ideeën hebt over hoe liefde eruitziet. Liefde is: een kop warme thee krijgen als je eraan toe bent. Maar als iemand liefde anders uit, bijvoorbeeld door meegaand te zijn en eigen plannen opzij te zetten, herken je dan de liefde wel?

Velen hebben romantische ideeën over de liefde, gekopieerd uit verhalen en films. Zelden lijkt de gedroomde relatie op de relatie die ze hebben. Wie wil niet een interessant en zelfverzekerd iemand die aanvoelt wat jij nodig hebt aan steun en affectie. Maar niet iedereen is zelf zonder behoeften en ook nog eens lief en verzorgend voor de ander. Niet elke man kan een vrouw vasthouden zoals acteur Dominic West een vrouw vasthoudt. Niet elke vrouw is zacht en vergevingsgezind. Je kunt allebei gestudeerd hebben, maar daarmee ben je nog geen Sartre en De Beauvoir.

Dat accepteren is liefde voor gevorderden. Dat je kunt zeggen: dát is het allemaal niet, maar dat wat we wél hebben, is ook iets moois.

Franca Treur, Regieaanwijzingen voor de liefde, met illustraties van Olivia Ettema, Prometheus, 19,99
    • Franca Treur