Kunstenaar Song Byeok in Power of Art House Amsterdam. „Ik wil Kim Jong-un de godenstatus afpakken.”

Foto Roger Cremers

Propagandaschilder Song ontvluchtte Noord-Korea en maakt nu vrije kunst

Interview Song Byeok werkte als officiële propagandaschilder in Noord-Korea. Sinds zijn ontsnapping naar Zuid-Korea in 2002 maakt hij als vrij kunstenaar ‘anti-propaganda’.

De in Noord-Korea geboren kunstenaar Song Byeok draagt een sjaal met de print van de vlag van de Verenigde Staten. Hij draagt hem schijnbaar achteloos, maar het betekent wel wat. Vanaf zijn 24ste was Song in dienst als propagandakunstenaar voor het Noord-Koreaanse regime en zag hij Amerika als „het allergrootste kwaad”, vertelt hij. De heersende Kim Jong-il „was als een god” voor hem. Als propagandaschilder droeg Song vanaf zijn 24ste bij aan het verspreiden van die boodschap. Hij schilderde posters met hardwerkende arbeiders en teksten als ‘Laten we de Amerikaanse ideologie kapot maken!’.

Song is in Amsterdam voor de opening van de tentoonstelling Art of Resistance in de Amsterdamse Power of Art House, een expositie met werk van kunstenaars die zich verzetten tegen totalitaire regimes wereldwijd. Van Song zijn er ‘anti-propaganda’-schilderijen te zien. Uit angst voor represailles tegen zijn familie in Noord-Korea werkt hij niet onder zijn eigen naam, Song Byeok is een pseudoniem. Zijn kunst doet denken aan de werken die hij als propaganda-schilder maakte, maar zijn er een parodie op: een hond plast tegen het portret van Kim Jong-un, op een ander werk krijgt de Grote Leider de bloedrode lippen van Marilyn Monroe, in het klein ernaast het gezicht van Mickey Mouse. „Ik doe dat omdat dat belachelijk is”, zegt Song. „Ik wil Kim afbeelden als gewoon persoon, ik wil hem de godenstatus afpakken. De rode lippen schilderde ik omdat hij een moordenaar is.” De werken die in Amsterdam te zien zijn, zijn opvallend verfijnd en strak geschilderd, het vakmanschap dat Song in Noord-Korea ontwikkelde is hij nog niet verleerd.

Kunst van Song Byeok in Power of Art House Amsterdam.
Foto Roger Cremers
Kunst van Song Byeok in Power of Art House Amsterdam.
Foto Roger Cremers

Gevangen bij vluchtpoging

Het onbuigzame geloof in de Kim-dynastie verloor Song halverwege de jaren negentig, toen grote voedseltekorten voor honger en massale sterfte zorgden. „Veel van mijn familieleden waren gestorven. Met mijn vader besloot ik te proberen de grens over te steken richting China, op zoek naar eten.” Song verloor zijn vader in de rivier bij de grens. Toen hij een militair vroeg om hulp werd hij zelf gearresteerd en opgesloten. In de gevangenis werd hij in de ijzige kou gedwongen om te werken. Bij die werkzaamheden verloor hij door de vrieskou een van zijn vingers. Eten was er nog steeds niet, tientallen gevangenen stierven van de honger. Song: „De bewaarders waren het op een gegeven moment zat om de lijken op te ruimen. Ze zeiden, nadat ik vier maanden in de gevangenis had gezeten: ‘Kun je nog naar huis lopen? Ga daar dan heen om te sterven’.” Song overleefde, maar hij had al zijn hele familie verloren. Hij besloot opnieuw te proberen te ontsnappen. Die poging slaagde, Song bereikte Zuid-Korea in 2002.

Kunstacademie in Zuid-Korea

Daar bleef hij schilderen. „Ik maak nu kunst omdat ik het fijn vind om te tekenen en te schilderen, maar ook omdat ik een boodschap wil verspreiden.” Wat hij in Noord-Korea nooit geleerd had, vertelt Song, was het zelf bedenken van motieven om te schilderen. „Vanuit Pyongyang kregen we altijd gedetailleerde instructies voor de propaganda-doeken”, vertelt Song. „Onze taak was om die ontwerpen uit te vergroten.”

In Zuid-Korea ging Song daarom naar de kunstacademie. „Daar leerde ik zelf ontwerpen bedenken.” Het eerste werk dat Song daar exposeerde was een portret van Kim Jong-il op het lichaam van Marilyn Monroe, compleet met opwaaiende witte jurk. Daar bleek dat de invloed van het Noord-Koreaanse regime ook buiten het land geldt. „Ik kreeg continu anonieme telefonische bedreigingen, en toen ik niet thuis was is mijn huis een keer overhoop gehaald, ik vermoed door Noord-Koreaanse spionnen die me wilden vermoorden.”

In het begin was Song bang voor die dreigementen, maar dat ging over. Hij realiseert zich het leed dat de Noord-Koreanen moeten doorstaan. „De kunst geeft me de kans mijn verhaal te vertellen. De enige manier dat er een vrij Noord-Korea kan komen is als Kim Jong-un verdwijnt. Ik hoop met mijn kunst iets bij te dragen aan die verandering. Ook al is het nog nooit in Noord-Korea te zien geweest. Mijn droom is dat mijn werk ooit in Pyongyang te zien zal zijn.”

    • Thomas van Huut