Marskarretje Opportunity is niet meer

Opportunity is na 14 jaar trouwe dienst op Mars verloren gegaan. Er is sinds een enorme stofstorm vorig jaar geen contact meer geweest.

Opportunity (illustratie).
Opportunity (illustratie). NASA / AP

Er is definitief een einde gekomen aan de onderzoeksmissie van de kleine Marsverkenner Opportunity. Vroegtijdig kun je dat einde niet noemen. Het wagentje ter grootte van een golfkar heeft immers ruim veertien jaar gewerkt, terwijl NASA aanvankelijk uitging van een maand of drie tot hooguit een jaar. Na meer dan 5000 zonsopkomsten op Mars te hebben meegemaakt, heeft een omvangrijke stofstorm hem uiteindelijk de das omgedaan.

Opportunity maakte op 25 januari 2004 een zachte landing op Mars, net als tweelingbroer Spirit drie weken vóór hem. Spirit begaf het ‘al’ na ruim zes jaar, doordat zijn wielen vastliepen in de zachte ondergrond. Daardoor kon hij niet meer naar een zonnige helling worden gedirigeerd om de koude Marswinter te doorstaan. Opportunity bleef rustig doorkarren en liet meer dan 45 kilometer aan wielsporen achter.

Spirit en Opportunity waren, in tegenstelling tot hun in 2012 gearriveerde opvolger Curiosity, voor hun stroomvoorziening afhankelijk van de zon. Dat is uiteindelijk ook Opportunity fataal geworden.

Lees ook over de Opportunity in actie in 2008, waarbij het onzeker was of het karretje de reis zou overleven.

In juni vorig jaar stak er in zijn naaste omgeving een stofstorm op die drie maanden aanhield. Tijdens deze storm kwam er dermate veel stof in de Marsatmosfeer terecht dat de opbrengst van Opportunity’s zonnepanelen zienderogen daalde. Hierdoor werd het radiocontact met de Marsverkenner uiteindelijk op 10 juni 2018 verbroken.

Hoewel de hoop bestond dat de stroomvoorziening weer op gang zou komen zodra de storm ging liggen, is er sindsdien niets meer vernomen van Opportunity. Waarschijnlijk is er te veel stof op zijn zonnepanelen achtergebleven.

Ook de laatste verwoede poging om de verbinding te herstellen, afgelopen dinsdag, heeft daar geen verandering in kunnen brengen. Daarom gooit NASA nu de handdoek in de ring. Het is mooi geweest.

Wat heet: de onderzoeksmissies van de Mars Exploration Rovers A en B, zoals Spirit en Opportunity officieel heetten, zijn zeer succesvol geweest. Je kunt zonder overdrijving stellen dat ze – samen met de diverse in banen om de planeet cirkelende ‘orbiters’ – onze kijk op Mars volledig hebben veranderd.

Tot aan het begin van de 21ste eeuw bestond de indruk dat Mars misschien altijd al een gortdroge, rode woestijnwereld was geweest – afgezien van twee bescheiden hoeveelheden water in de beide poolkappen dan. Spirit en Opportunity hebben echter tal van sporen van water op de planeet ontdekt – heel oude sporen weliswaar, maar toch.

Een van Opportunity’s ontdekkingen is dat de Marsbodem allerlei (klei)mineralen bevat die onder natte omstandigheden kunnen zijn gevormd. Waarschijnlijk betreft het afzettingen van zoutwater. Onderzoek door de orbiters Mars Global Surveyor en Mars Odyssey heeft laten zien dat deze ontdekking niet op toeval berust: het gebied waar Opportunity heeft rondgereden – Meridiani Planum – vertoont de kenmerken van een drooggevallen zee. Er is hier onder meer een grote zoutvlakte aangetroffen met een oppervlakte van bijna vijftig kilometer.

Lees ook over de mensen achter de Marswagentjes

De meest tot de verbeelding sprekende ontdekking was waarschijnlijk die van harde bolletjes ter grootte van peperkorrels, die ook wel ‘blueberries’ werden genoemd. Metingen hebben aangetoond dat deze bolletjes voornamelijk uit hematiet – een ijzermineraal – bestaan. Op aarde ontstaat hematiet doorgaans op plekken waar water is. Dat geldt ook voor de aders van gips die Opportunity plaatselijk heeft aangetroffen. Deze zijn mogelijk ontstaan doordat water door barsten in het onderliggende gesteente is gestroomd en kalk heeft achtergelaten.

Behalve bodemonderzoek hebben Spirit en Opportunity ook weerkundig onderzoek gedaan. Ze hebben foto’s gemaakt van zandduinen, windribbels en stofhozen. Ook flinterdunne rijpafzettingen en ijle wolkensluiers zijn waargenomen. En ten slotte zijn de beide Marsverkenners onderweg ook nog een aantal ijzermeteorieten – brokken ijzer en nikkel uit de ruimte – tegengekomen. Al met al hebben ze tijdens hun onverwacht lange carrière dus het nodige meegemaakt.

Op Mars rijdt nu dus nog maar één Marswagentje rond: Curiosity. Er staan echter alweer twee nieuwe in de startblokken: een Amerikaanse (Mars 2020) en een Europese (ExoMars). Die worden volgend jaar gelanceerd en zullen specifiek naar sporen van voormalig microbieel leven op Mars gaan zoeken.