De pijn voor de Hollandse visser verzachten

Pulsvisserij Het totaalverbod op pulsvisserij konden de Nederlandse Europarlementariërs niet opheffen. Maar de schade beperken met uitstel wel.

Links: pulsvissers van de vissersboot TX-38 Branding IV . Rechts: de TX-38 vertrekt vanuit de haven van Den Helder de Waddenzee op.
Links: pulsvissers van de vissersboot TX-38 Branding IV . Rechts: de TX-38 vertrekt vanuit de haven van Den Helder de Waddenzee op. Foto’s Niels Wenstedt

Als de bij het pulsvisdossier betrokken Nederlandse Europarlementariërs woensdag het parlement betreden, weten ze dat de nederlaag groot zal zijn. Het totaalverbod op het in Nederland populaire ‘puls’ – met elektrisch geladen netten platvis op de zeebodem opschrikken – krijgen ze niet meer van tafel. Maar: kunnen ze de schade nog beperken? Lukt het nog om voor de ruim tachtig Nederlandse pulsvissers tijd te kopen?

Pas laat in de avond komt het verlossende woord: voor pulsvissers komt uitstel tot 1 juli 2021. Dan moet puls volledig zijn afgebouwd. Een doekje voor het bloeden, maar het was de Nederlandse inzet, tijdens de slotdag van een voor Nederland dramatisch verlopen politieke strijd.

Faillissementen zijn volgens visser Koos Boersen onvermijdelijk. Lees ook: ‘Na een week op zee niet meer genoeg om van te leven’

De dag begon al met kabaal en emotie. Tegenstanders hebben zich opgesteld achter een enorm ‘Stop electric fishing in Europe’-spandoek. Om drie uur ’s middags schiet Europarlementariër Peter van Dalen (ChristenUnie) met Europese collega’s een zaaltje in waar, achter gesloten deuren, de finale onderhandelingen beginnen. „We zijn er nog niet uit”, zegt hij bedrukt.

Nederland hield onvoldoende rekening met de sociale en politieke dimensie van pulsvisserij op het Europese niveau

Wageningen Marine Research, in onderzoek

Maar het echte drama voltrok zich al de afgelopen jaren waarin het onbekende pulsvissen uitgroeide tot een explosief politiek dossier. Al in januari 2018 sprak een ruime meerderheid in het Europees parlement zich uit voor het totaalverbod. De ergernis in andere visserijlanden over de ‘stiekeme’ Nederlandse uitbreiding van pulsvergunningen zit diep. En de genadeklap wordt uitgedeeld door de Franse milieuorganisatie Bloom. Met een afschrikwekkend geëlektrocuteerd visje in hun logo krijgt ze veel politici in haar kamp. Het Nederlandse argument, ‘puls spaart de zeebodem’, sneeuwt onder.

„Het is nooit een eerlijk debat geweest over de voor- of nadelen van puls”, zegt een geëmotioneerde CDA-Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik. Ze is woedend op de Franse antipulslobby. „De Franse visserij is gewoon jaloers op de geweldige resultaten die het Nederlandse pulsonderzoek oplevert.”

‘Sneaky ingefietst’

Maar de weerstand in landen als Frankrijk, België en Verenigd Koninkrijk heeft minder met jaloezie en meer met de Nederlandse politieke aanpak van het pulsdossier te maken. Het aantal vergunningen voor puls, waarmee volgens Europese afspraken op zeer kleine schaal mocht worden begonnen, breidde Nederland sinds 2014 fors uit, ondanks verzet uit andere landen. ‘Nodig voor wetenschappelijk onderzoek’, bracht Nederland als argument in.

Aan de laatste uitbreiding, van 42 naar 84 vergunningen, lag geen formeel Europees besluit ten grondslag. Toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA) beriep zich op een artikel in de EU-wetgeving die lidstaten het recht geeft om onderzoeksprojecten op te tuigen naar het voorkomen van ongewenste bijvangst.

De vergunningen „werden er een beetje sneaky ingefietst”, zei Tim Haasnoot, die meewerkte aan pulsonderzoek door Wageningen Marine Research, in januari 2018 in NRC. Al in 2015 concludeert het Wageningse onderzoek dat Nederland „gefaald” heeft door onvoldoende rekening te houden met „met de sociale en politieke dimensie van pulsvisserij op het Europese niveau”. De Nederlandse manoeuvres zetten steeds meer kwaad bloed, maar Den Haag deed er niets mee.

Lees ook de reconstructie: De politiek nam ’t risico, de vissers dachten dat het goed zou komen

„En nu huilen partijen als CDA en ChristenUnie krokodillentranen”, zegt PVV-Europarlementariër Olaf Stuger in Straatsburg. „Hun verontwaardiging is hypocriet. En onze vissers worden nu de dupe van de Franse overheersing in Brussel.”

Dinsdag beloofde vicepremier en minister Carola Schouten (Landbouw, CU) de pulsvissers niet te laten vallen. Ze zegde „innovatiemiddelen” toe voor de overstap op andere technieken. „We kunnen terugblikken op wat er anders had moeten gaan en hoe dit allemaal zover is gekomen. Maar ik vind het nu vooral belangrijk om te laten zien dat de vissers niet alleen staan.”

In Straatsburg staat een ontgoochelde Durk van Tuinen van de Nederlandse Vissersbond. „Ik ken twee broers die met twee pulsboten naast elkaar in de haven liggen. De een moet nu al stoppen, omdat zijn vergunning al in 2019 verloopt. Zijn broer mag nog even door, tot 1 juli 2021. Daarna is het voorbij. Pijnlijk.”

    • Tijn Sadée