Pompeo komt Oost-Europa waarschuwen

Geopolitiek De Amerikaan vreest voor invloed van China en Rusland. Polen komt de VS tegemoet met een curieuze Midden-Oosten-conferentie.

De minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo dinsdag tijdens een persconferentie in de Poolse stad Warschau.
De minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo dinsdag tijdens een persconferentie in de Poolse stad Warschau. Foto Pawel Supernak / EPA

In een poging de groeiende invloed van Rusland en China in Oost-Europa een halt toe te roepen reist de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, dezer dagen door de regio met de boodschap dat Oost-Europa wel degelijk op de VS kan rekenen.

Na bezoekjes aan Hongarije en Slowakije kwam Pompeo dinsdagavond aan in Polen. Daar zal hij woensdag een conferentie over vrede in het Midden-Oosten bijwonen, om vervolgens via België en IJsland weer naar de VS te reizen.

Het is pikant dat Pompeo juist de banden aanhaalt met de oostelijke flank en niet met de traditionele Amerikaanse gesprekspartners in het westen van de Europese Unie. Wel zal een stevige Amerikaanse delegatie onder aanvoering van vicepresident Mike Pence aanstaand weekeinde deelnemen aan de jaarlijkse Veiligheidsconferentie in München.

„Als wij er niet zijn zullen anderen opduiken”, zei Pompeo maandag in Boedapest. Volgens hem heeft de regering-Obama te weinig oog gehad voor Midden- en Oost-Europa. De VS en Hongarije hebben een overeenkomst gesloten over defensiesamenwerking, een actualisering van afspraken uit 1997. Wat de overeenkomst behelst werd niet meteen duidelijk.

„We moeten voorkomen dat Poetin onenigheid zaait tussen vrienden in de NAVO”, waarschuwde Pompeo. „Hongaren weten heel goed uit hun geschiedenis dat een autoritair Rusland nooit een vriend zal zijn van de vrijheid en de soevereiniteit van kleinere landen.” Zijn Hongaarse collega Szijjarto onderstreepte dat het niet de landen uit Midden-Europa zijn die met het Russische Gazprom werken aan de Nord Stream 2-pijpleiding. Die pijpleiding is omstreden omdat sommige (West-)Europese landen te afhankelijk zouden worden van Rusland. Bovendien willen de VS graag vloeibaar gas aan Europa verkopen.

Pompeo wees ook uitdrukkelijk op het gevaar dat in Amerikaanse optiek uitgaat van de Chinese techgigant Huawei. In de VS wordt het bedrijf beschuldigd van bedrijfsspionage en het overtreden van sanctieregels. Pompeo waarschuwde dat met de komst van Huawei de privacy van burgers bedreigd wordt.

We moeten voorkomen dat Poetin onenigheid zaait in de NAVO

„We hebben er niets tegen als bedrijven de concurrentie aangaan, maar ze moeten het eerlijk, open en transparant doen, en ze mogen louter economische motieven hebben", zei Pompeo dinsdag over Huawei tijdens een tussenstop in Slowakije.

„Als we ons daar zorgen over maken, dan zullen we informatie delen en anderen helpen te begrijpen waar ze aan beginnen als er veiligheidsrisico's verbonden zijn aan de aanschaf van Chinese goederen. "

Europa en de VS hebben steeds meer moeite met Chinese staatsbedrijven die hier techfirma’s kopen

Hongarije ligt in de EU onder vuur wegens de anti-democratische ontwikkelingen in het land, zoals uitholling van de persvrijheid en het tornen aan onafhankelijke rechtspraak. Pompeo sprak in Boedapest met maatschappelijke organisaties over bedreigingen voor de democratie.

Liever afzijdig

De conferentie over vrede in het Midden-Oosten belooft een curieuze aangelegenheid te worden. Polen heeft weinig directe bemoeienis met de regio. Daarom werd gespeculeerd dat Polen wél bereid was de VS deze dienst te bewijzen, waar andere Europese landen liever afzijdig bleven.

Want Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk zijn het niet eens met het Amerikaanse besluit om de nucleaire deal met Iran op te zeggen. De vrees bestaat dat het op de conferentie onder andere over Iran zal gaan. Oorspronkelijk moest zelfs de hele conferentie over Iran gaan. Toen dat plan niet genoeg enthousiasme losmaakte, kreeg de bijeenkomst formeel een breder thema. Iran zelf is niet uitgenodigd, Rusland is niet op de uitnodiging in gegaan.

Polen vaart op veel terreinen een duidelijk pro-Amerikaanse koers en is actief NAVO-lid. Een aantal Poolse politici zou graag een volwaardige Amerikaanse basis op Pools grondgebied zien.

Wie er deelnemen aan de conferentie was lang onduidelijk. Volgens de BBC zullen van Amerikaanse kant naast Pompeo ook vicepresident Pence en Trumps schoonzoon Jared Kushner deelnemen. Kushner werkt al twee jaar aan een vredesplan voor Israël en Palestina.

De Europese landen in de Iran-deal zijn weer 'back in the game'

De Palestijnen nemen niet deel aan de conferentie, maar de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zou er wel weer zijn. Ook wordt een groot aantal vertegenwoordigers uit de Arabische wereld verwacht, zoals ministers uit Saoedi-Arabië, Jemen, Jordanië, Koeweit, de Emiraten en Egypte en Bahrein.

De verwachtingen van de conferentie zijn niet bijster hoog. De politieke consultancy Eurasia Group noemde de conferentie in haar dagelijkse nieuwsbrief over internationale politiek in het rubriekje: waar we géén aandacht aan besteden.