John Appel zoekt de Nederlander

Zap Mevrouw Richardson (100) bindt de taferelen in John Appels documentaire Sprekend Nederland samen. Ondertussen brengt Jeroen Pauw de langzame wederopbouw van Sint Maarten in beeld.

Koning Willem-Alexander (50) feliciteert mevrouw Richardson (100) in Sprekend Nederland.
Koning Willem-Alexander (50) feliciteert mevrouw Richardson (100) in Sprekend Nederland.

Twee mannen en twee vrouwen zitten op een bankje. „Kom je naar de Verlosser kijken?” Even later komt hij, omringd door negen beveiligers, de winkelstraat ingelopen en waagt hij zich in de massa. Er worden foto’s gemaakt. Iemand laat zijn toekomstvisioen zien: een biljet van honderd gulden met een portret van Geert Wilders.

Dan beginnen er spreekkoren te klinken: „Vluchtelingen welkom, racisme niet!” PVV’ers en demonstranten staan roepend tegenover elkaar, overigens zonder dat er aanstalten worden gemaakt om te gaan vechten. Dan dringt zich een vrouw naar voren, ze wil voor de camera langs: „Ik moet naar de Hema.”

Wie is nu het meest Nederlands? De Wildersfan, de antiracist of de vrouw die rustig naar de Hema wil? Sprekend Nederland, de documentaire van John Appel (Zij gelooft in mij) die Human maandag uitzond, geeft daar geen expliciet antwoord op. Appel levert bouwstenen voor de vraag naar het Nederlanderschap in het eerste kwart van de eenentwintigste eeuw, in een variant op Bert Haanstra’s Alleman uit 1963.

Zonder commentaar reist Sprekend Nederland van de ene bijeenkomst naar de andere, met lichte nadruk op de toespraken die worden gehouden. Van een inspraakavond over een vluchtelingenverblijf en een naturalisatieceremonie tot verjaardagen en een diploma-uitreiking. Van Pegida tot Sylvana Simons, van een solidariteitsdemonstratie voor twee gemolesteerde homo’s tot het kampioensfeest van Feyenoord.

Waardoor wordt dit land bijeengehouden? Die vraag kon bij uitbreiding ook wel over de hele film worden gesteld: veel mooie scènes, maar wat bindt al die taferelen in Sprekend Nederland eigenlijk samen? Ik zal het u vertellen: dat is mevrouw Ernestine Richardson, geboren op Sint Maarten in 1917 en via Aruba in Brunssum beland, waar de burgemeester haar op haar wang zoent op haar honderdste verjaardag. Praten doet de jarige nauwelijks nog.

Verderop in de film wordt mooi verslag gedaan van het diner dat de 50-jarige koning Willem-Alexander gaf voor 150 Nederlanders die net als hij op 27 april jarig waren. We hebben de koning en koningin al een stuk of tien gasten beleefd-belangstellend welkom zien heten (wat een baan is het toch). En wie wordt daar dan plotseling de paleiszaal binnengerold? Juist: onze eigen honderdjarige mevrouw Richardson! In zijn tafelrede geeft Willem-Alexander haar wat extra aandacht.

Sommige dingen gaan in Nederland net als overal. Later zien we mevrouw Richardson voor de laatste keer, als haar familie bij tranen en gezang het deksel op haar kist schroeft. Ze heeft een klein blauw bloemetje in haar haar.

Sint Maarten

Op een andere zender keerden we om tien uur aan de hand van Jeroen Pauw terug naar het geboorte-eiland van mevrouw Richardson. Hij bezocht namens de NOS Sint Maarten, waar orkaan Irma anderhalf jaar geleden een ravage aanrichtte. Er is 500 miljoen euro hulpgeld beschikbaar, maar Den Haag vertrouwt de lokale overheid niet. Dus lopen wederopbouwprojecten via de Wereldbank. Het leidt tot procedures waarmee het plaatselijke Sonesta-hotel mooie dingen kan doen (met ingevlogen Chinese arbeiders), maar die zo stroperig zijn dat talloze huizen nog een dak missen.

Pauw rijdt met een busje over het eiland en verzamelt somber stemmende verhalen. Hij eindigt bij een vijftienjarige tweeling die met moeder en oma in een net niet weggeblazen huisje woont. De presentator past er amper in, maar het kind weigert zijn ontzetting te delen: „It works.” Waarna ik weer even aan de taaie honderdjarige mevrouw Richardson uit Brunssum moest denken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.