Nicky kan haar factuur niet betalen en wordt daarom gegijzeld in het ziekenhuis

Verkiezingen Armlastige ziekenhuizen in het olierijke Nigeria gijzelen hun patiënten als die de rekening niet kunnen betalen. Ondertussen laat president Buhari, die zaterdag bij de verkiezingen hoopt te worden herkozen, zich liever in Londen behandelen.

Vader Adedegi met zijn tweeling, dochter Daiye en zoon Kehinde, in hun eenkamerwoning in Lagos. Hun moeder mag nog niet naar huis omdat de familie de ziekenhuisrekening niet kan betalen.
Vader Adedegi met zijn tweeling, dochter Daiye en zoon Kehinde, in hun eenkamerwoning in Lagos. Hun moeder mag nog niet naar huis omdat de familie de ziekenhuisrekening niet kan betalen. Foto Sven Torfinn

Op de kraamafdeling van dit staatsziekenhuis op een van de eilanden rond de de Nigeriaanse miljoenenstad Lagos komen twee vrouwen in pyjama een kantoortje binnen geschuifeld. Ze kijken schichtig om zich heen. „Ik zit hier sinds 26 november vast”, fluistert één van hen. Haar naam is Nicky, en ze is hier bevallen van een dochter. De baby stierf twee dagen na de bevalling. De artsen moesten vijf bloedtransfusies toedienen om te voorkomen dat ook Nicky bezweek. Toen ze genoeg was aangesterkt en van de intensive care kon worden ontslagen, lag een fikse rekening op haar te wachten: 600.000 naira, omgerekend zo’n 1.470 euro.

Haar man, huisschilder van beroep, wist met hulp van zijn familie zo’n 500 euro bij elkaar te schrapen. Maar zolang hij de overige 391.000 naira (970 euro) niet kan ophoesten, mag zijn echtgenote het ziekenhuisterrein niet verlaten. „Ik mag niet naar huis”, zegt ze bijna onhoorbaar. Gegijzeld op het kraambed. Haar echtgenoot Adedegi zit thuis met hun tweeling. Hij heeft de laatste huisraad, behalve het bed en de televisie, al per opbod verkocht om de medicijnen voor zijn vrouw te kunnen bekostigen. „Ik mis haar zo”, zegt hij in een verpauperde buitenwijk van Lagos, waar zijn dochter het avondeten bereidt en zijn zoon huiswerk maakt op het enige matras in hun woning.

Medisch gedetineerden

Het aantal patiënten dat op deze manier aan de openstaande rekeningen wordt gehouden is in Nigeria zo groot dat er een speciale naam voor is bedacht: ‘medisch gedetineerden’. De maatschappelijk werker op de kraamafdeling, hij wil anoniem blijven, gooit een stapel dossiers op tafel. „We hebben op dit moment acht patiënten hier die hun rekening niet kunnen betalen. Dit is geen uitzondering.” Hij zucht. Hij zou de vrouwen liever naar huis laten gaan, maar wat doet hij dan met de opgelopen kosten? „We hebben ze in elk geval het leven kunnen redden. Zonder onze hulp zouden ze nu dood zijn. Maar we moeten ook ons geld zien te krijgen, anders kunnen we straks anderen niet helpen.”

De gijzelaars in Nigeriaanse ziekenhuizen leggen een schrijnend probleem bloot in het land dat de meeste olie in heel Afrika produceert. De gezondheidszorg verkruimelde de afgelopen vier jaar nog verder, ondanks de grote beloften van president Muhammadu Buhari, die bij de landelijke verkiezingen van aanstaande zaterdag hoopt te worden herkozen. Bij zijn aantreden beloofde Buhari corruptie en wanbeleid in Nigeria uit te roeien. Hij was de man van discipline, die van 1983 tot 1985 ook al eens president was en Nigerianen met de zweep liet afranselen als ze niet netjes in de rij stonden bij de bushalte, of te laat op hun werk kwamen.

In 2017 was president Buhari maanden weg - het leidde tot speculaties over zijn gezondheid

Maar de nu 76-jarige president Buhari was door zijn zwakke gezondheid gedwongen een groot deel van zijn tweede ambtstermijn door te brengen in een ziekenhuis – in 2017 zelfs 154 dagen achtereen. Buhari werd toen niet behandeld in een Nigeriaans ziekenhuis, maar in Londen. Zo werd de president zelf het beste, persoonlijke bewijs van het vertrouwen in de Nigeriaanse gezondheidszorg.

Toen eind vorig jaar het gerucht ging dat de president al lang was overleden, en de man op verkiezingscampagne een dubbelganger van Buhari was, waren veel Nigerianen geneigd dat te geloven. Afgelopen zondag, met zes dagen te gaan tot de verkiezingen, opende hij in Lagos nog haastig een speciale kliniek voor kankerpatiënten. „Tot voor kort telde heel Nigeria twee röntgenapparaten”, sprak de president. Maar nu hoeft volgens hem nooit meer iemand meer naar het buitenland te reizen voor behandeling.

Maar één nieuwe kliniek is nog geen antwoord op het verwaarloosde systeem van de staatsziekenhuizen, waar het medisch personeel met de rug tegen de muur staat, zegt de arts Olaokun Soyinka. Hij was minister van Volksgezondheid in de deelstaat Ogun. Als bewindsman werd hij geregeld geconfronteerd met de schrijnende situaties die dit oplevert.

Sovinka: „Toen ik een ziekenhuis bezocht wierp een oude vrouw zich voor mijn voeten omdat het ziekenhuis haar dochter niet wilde laten gaan. Ze was net bevallen, maar ze mocht niet weg. Het lijkt heel gemeen om patiënten vast te houden, maar ziekenhuizen moeten het doen om te overleven. Anders worden ze overspoeld met mensen die gratis willen worden geholpen. De verantwoordelijkheid voor dit falen ligt niet bij het medisch personeel, maar bij de regering.”

Slechts 4 procent verzekerd

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is slechts 4 procent van de 192 miljoen Nigerianen verzekerd. Ter vergelijking: in het Oost-Afrikaanse Rwanda (ongeveer 12 miljoen inwoners) is 91 procent verzekerd. In 2004 deed de Nigeriaanse regering een poging tot een volksverzekering, maar die verzekering helpt vooralsnog alleen ambtenaren. Veel geld in het fonds blijkt namelijk spoorloos verdwenen.

Zoals in heel Nigeria wordt het falen van de staat gecompenseerd door de eigen burgers en bedrijven. Dit is een land waar zonder generator vaak geen stroom te krijgen is, maar het is ook een land waar Uber-taxichauffeurs binnen een minuut voor je neus staan om je door een dichtgeslibd Lagos te loodsen.

„Wij betalen voor mensen die in directe nood zijn, door verkeersongevallen, zwangerschappen of ziektes als malaria om te voorkomen dat mensen bij ziekenhuizen worden weggestuurd”, vertelt Paschal Achunine, van het Health Emergency Initiative, een hulporganisatie opgezet door welgestelde Nigerianen die de armen willen helpen. Volgens Achunine worden alleen al in de stad Lagos ten minste vijfduizend Nigerianen vastgehouden in ziekenhuizen. „Het probleem is dat hoe langer ze in het ziekenhuis moeten blijven, hoe verder de rekening oploopt. Soms houdt het ziekenhuis gewoon op de patiënten te voeden, en komen ze te overlijden. Dus we moeten snel optreden.”

Reddingacties

Ook banken doen mee aan dit soort reddingacties. „Het probleem is dat ziekenhuizen worden gerund door artsen en niet door zakenmensen”, zegt Khafil Animashaun. Zij werkt voor het transformation office van de Sterling Bank en gelooft heilig in de wonderen van de markt. De bank verstrekt financiering voor de grootste noodgevallen in de ziekenhuizen. „Zolang je gezondheid niet als een business ziet, zul je met geldgebrek zitten en zullen goede artsen het land verlaten om elders te gaan werken.”

Maar kennis is ook een privilege, en niet iedereen kent het bestaan van dit soort initiatieven. Adedegi heeft bijvoorbeeld geen idee hoelang hij nog op de terugkeer van zijn vrouw moet wachten. Met het schamele inkomen dat hij als huisschilder verdient, zal het hem nog ten minste zes maanden kosten voor hij de 391.000 naira bij elkaar heeft die het ziekenhuis van haar eist, heeft hij berekend.

„Het voelt alsof ze in een gevangenis zit”, zegt hij, met zachte stem. Alsof hij zich wil verontschuldigen een ander lastig te vallen met zijn problemen. „En door de verkiezingen ligt nu alles stil en valt er helemaal niks te verdienen.” Zoals de staat voor Nigerianen wel vaker een obstakel is, in plaats van dienaar.

Correctie (13 februari 2019): In een eerdere versie van dit stuk stond door een eindredactionele ingreep foutief dat president Muhammadu Buhari 75 is. Buhari is sinds 17 december vorig jaar 76 jaar oud.

    • Bram Vermeulen