Een baan én mantelzorg, dat wringt

Onderzoek SCP Twee miljoen mensen zorgen naast hun baan voor iemand anders. Flexibele werktijden zijn belangrijk, maar niet altijd een optie.

Mantelzorger en jobcoach Mirre Borger was op een zeker moment 24 uur per dag voor haar moeder Rietje aan het zorgen.
Mantelzorger en jobcoach Mirre Borger was op een zeker moment 24 uur per dag voor haar moeder Rietje aan het zorgen. Foto Annabel Oosteweeghel

Mensen die naast hun baan een familielid, vriend of buur helpen verzorgen, vinden dat over het algemeen goed te combineren. Totdat die ‘mantelzorg’ meer dan acht uur in de week beslaat en gecombineerd moet worden met werken. Mensen die dat doen zijn veel minder tevreden over hun leven en ervaren grote tijdsdruk. Om het vol te houden zijn een meedenkende houding van de baas en mogelijkheden om flexibel te werken cruciaal.

Dit blijkt uit een onderzoek dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) deze woensdag publiceert, waarvoor onder meer 3.800 werkende mensen werden bevraagd. Het is één van de eerste grote onderzoeken naar mantelzorg, werk en de invloed op de kwaliteit van leven.

De combinatie van werk en mantelzorg is volgens de onderzoekers een belangrijk maatschappelijk thema, omdat de komende jaren steeds meer mensen werk moeten combineren met zorg. Dat komt doordat het potentieel aan mantelzorgers sterk afneemt, vooral door vergrijzing. Waar nu nog vijftien mensen potentieel kunnen zorgen voor een hoogbejaarde, is dat aantal in 2040 gedaald tot zes.

Zorgt u voor een naaste? (kunnen meerdere personen zijn)

Steeds meer Nederlanders, nu 4,4 miljoen mensen, helpen een hulpbehoevende naaste. Ze koken voor een familielid, brengen hun geliefde naar de dokter of verzorgen hun bejaarde ouders. Vaak vinden ze dit waardevol om te doen, maar soms is het geven van ‘mantelzorg’ ook heel zwaar. NRC is benieuwd naar uw ervaringen.

  1. Voor wie zorgt u en wat houdt deze zorg in? (Denk aan echte zorgtaken, maar ook bijvoorbeeld huishoudelijk werk, administratie, vervoer naar een arts)
  2. Hoeveel uur in de week kost u dat?
  3. Hoe beïnvloedt dit uw eigen leven? (Denk aan eigen werk, ontspanning of veranderende relaties door de zorg)
  4. Lukt het u de zorg te verdelen met betaalde zorgverleners, familie, vrienden, buren?

Helpen bij het douchen

Bijna twee miljoen mensen combineren nu al hun baan met het verzorgen van iemand uit hun omgeving. Het gaat bijvoorbeeld om het helpen douchen van bejaarde ouders, een partner naar de dokter rijden of de administratie doen voor een gehandicapte buurman. Ruim zeven op de tien werkende mantelzorgers vinden dat „goed te combineren”.

Van deze groep verlenen 400.000 mensen intensieve mantelzorg naast hun baan, minimaal acht uur zorg in de week. Gemiddeld werken zij 31 uur en besteden ze daarnaast 21 uur aan zorg. Het is vooral die groep waar de problemen zich voordoen; 20 procent van hen is ontevreden over het eigen leven en bijna 40 procent ervaart een hoge tijdsdruk – allebei veel meer dan mensen die minder zorg leveren of minder werken.

Lees ook: Hoe mantelzorg je leven overneemt: ‘Ik heb gedaan wat ik kon’

Ruim de helft van de mensen die intensief mantelzorg verleent en werkt geeft aan dat de hulpbehoevende alleen door hem of haar geholpen wil worden, omdat er niemand anders beschikbaar is. Het gaat bijvoorbeeld om ouders die maar één kind hebben en geen professionele hulp in huis dulden. De SCP-onderzoekers noemen dit de „mantelzorgklem.”

De Arnhemse Mirre Borger (51) zat jarenlang in die ‘klem’. Ze verzorgde haar moeder, die de hersenziekte van Huntington heeft, vijf jaar lang. Op het einde was ze er bijna 24 uur per dag aan kwijt. Ze is jobcoach, maar had al die jaren geen ruimte om te werken. Borger: „Ik heb weleens overwogen een contactadvertentie te zetten voor een broer of zus. Dan hoefde ik het niet alleen te doen.”

Flexibele werktijden

Voor mensen die het zorgen blijven combineren met hun baan speelt hun baas een belangrijke rol volgens het SCP. „Op de werkvloer zou in elk geval meer aandacht moeten zijn voor zorgverplichtingen van werknemers. Naast flexibele werktijden staat begrip van leidinggevenden en collega’s bovenaan het wensenlijstje van werknemers met een mantelzorgtaak”, schrijven de onderzoekers.

Ruim de helft van de mensen die voor iemand zorgen informeert de baas en een vijfde kon specifieke werkafspraken maken. De meeste mensen kunnen rekenen op begrip – slechts vier procent is ontevreden over de reactie van de leidinggevende. Voor de meeste mantelzorgers zijn flexibele werktijden de passendste oplossing om werk en zorg te kunnen combineren. Dat is voor leidinggevenden dus ook dé manier om hun werknemers te ontlasten. Al kan dat ook zorgen voor een tweedeling in de samenleving. De onderzoekers schrijven: „Zo heeft een kassahulp of een verpleegkundige minder regelmogelijkheden dan iemand met een kantoorbaan. Er is dan ook een substantiële groep werkenden die niet of nauwelijks flexibel kan werken.”