Opinie

Populist Salvini heeft het tij mee, dat wil zeggen: voorlopig

De hardrechtse Italiaanse Lega-leider Matteo Salvini heeft weidse Europese vergezichten, maar de stagnerende economie van zijn land kan die nog bederven, schrijft .

Foto Andreas Solar/AFP

Italië, een achterblijvertje onder de moderne economieën, is vaak politiek toonaangevend. In de twintigste eeuw heeft het land baanbrekende denkers als Benedetto Croce en Antonio Gramsci voortgebracht. Het was ook het geboorteland van verontrustend originele leiders als Benito Mussolini, de socialistische journalist die de eerste fascistische dictator van Europa werd, en Silvio Berlusconi, de ondernemer die een televisie- en reclame-imperium uitbouwde tot een allesoverheersende politieke partij.

In deze tijd is Matteo Salvini, vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken, de man om in de gaten te houden. De onconventionele, populistische regering waarvan hij deel uitmaakt heeft president Emmanuel Macron van Frankrijk zo beledigd dat Parijs vorige week zijn ambassadeur uit Rome heeft teruggetrokken. In deze regering is Salvini, de leider van de ultrarechtse Lega, de meest dynamische figuur. Zijn partij heeft de Vijfsterrenbeweging, haar coalitiepartner, overvleugeld en een indrukwekkende voorsprong in de peilingen genomen. Op een dag wordt hij misschien wel premier en bovendien de onbetwiste koning van een Italiaans rechts dat zijn gewaagde doelstellingen heeft overgenomen.

Salvini’s ambities beperken zich niet tot Italië. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei wil Salvini zich als de rechtse leider van Europa profileren door voorop te gaan in een nationalistische, populistische opstand tegen het establishment van de Europese Unie en haar liberale waarden.

Lees ook: Salvini’s Lega domineert in Italiaanse regioverkiezingen

Misschien heeft Salvini het geluk wel aan zijn kant. Angela Merkel, de centrumrechtse bondskanselier, is in de nadagen van haar carrière. Rechts Frankrijk heeft zich nog niet hersteld van het pak slaag bij de presidentsverkiezingen van 2017. Het Verenigd Koninkrijk is in de EU op weg naar de uitgang en neemt daarbij zijn eurosceptische rechtervleugel mee uit Straatsburg.

Van binnenuit ondermijnen

Salvini en zijn mede-rebellen zullen zeker geen meerderheid in het EU-parlement behalen. Maar met 30 procent of meer van de stemmen zullen ze misschien sterk genoeg zijn om de Europese Commissie en andere EU-instellingen van binnenuit te ondermijnen.

Voor alle duidelijkheid: het is hoogst onwaarschijnlijk dat Salvini Italië uit de eurozone of uit de EU zal terugtrekken. Hij wil veeleer voldoende invloed op de bestuursorganen van de EU verwerven om een beslissende wending te forceren in de politieke en economische richting van het blok en de pogingen tot een verdere integratie van de EU ongedaan te maken.

Wie dit alles veroordeelt als een onliberaal project, overziet maar een deel van Salvini’s drijfveren. Net als veel Italiaanse politici beklaagt hij zich dat het EU-beleid in zijn land al heel lang is mislukt.

Salvini’s diagnose van de Italiaanse kwalen is op zijn zachtst gezegd onvolledig. Toch staat hij in een rijke nationale traditie van ontwrichtende politieke vernieuwing, waarvan het eerste grote voorbeeld uit de post-fascistische tijd het ‘eurocommunisme’ was. Deze beweging werd aangevoerd door hervormingsgezinde Italiaanse communisten uit de jaren zeventig, die de West-Europese communistische partijen losmaakten van de Sovjet-Unie en de parlementaire democratie omarmden.

Komeetachtige opmars

Een tweede voorbeeld van politiek pionierswerk was het verschijnsel Berlusconi van begin jaren negentig. De komeetachtige opmars van de Milanese mediamagnaat naar het premierschap was een voorbode van de opkomst van Thaksin Shinawatra in Thailand, de Amerikaanse president Donald Trump en andere miljardairs uit de zakenwereld die politici zijn geworden. Uiteindelijk werd Italië het eerste West-Europese land waarin na de verkiezingen van vorig jaar een radicaal-populistische regering aan de macht kwam.

Lees ook: Salvini zoekt hoofdrol bij Europese nationalisten

Hoe ver kan Salvini gaan? Zijn voornaamste kracht in de Italiaanse politiek is de zwakte van alle anderen. De Vijfsterrenbeweging is onervaren in het regeren en daardoor in verwarring. De centrum-linkse oppositie is verdeeld en gedemoraliseerd. Ter rechterzijde kan zich geen uitdager van Salvini aandienen zolang Berlusconi zich gedraagt alsof hij en zijn partij Forza Italia nog een toekomst hebben.

Maar Salvini heeft ook weer niet alles mee. Het Noord-Italiaanse bedrijfsleven, vanwege zijn belangen een kernelement van de steun aan de Lega, is niet bepaald onder de indruk van het grillige economische beleid van de regering. Bovendien is de Italiaanse economie eens te meer in een recessie. Zoals voor Salvini al veel Italiaanse leiders hebben ontdekt, verminderen zwakke nationale economische prestaties de invloed van Italië op het EU-toneel. Het is nog voorbarig om de naderende ondergang van Salvini te voorspellen, maar het is misschien niet te vroeg om ons af te vragen hoe lang en hoe helder zijn politieke ster nog zal schijnen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.