NRC checkt: ‘Nederland geeft in Europa het minste geld uit aan de democratie’

Dit zei CDA-partijvoorzitter Ruth Peetoom in een interview met het AD.

DEN BOSCH - Ruth Peetoom tijdens het CDA-partijcongres in 1931 Congrescentrum. ANP PIROSCHKA VAN DE WOUW
DEN BOSCH - Ruth Peetoom tijdens het CDA-partijcongres in 1931 Congrescentrum. ANP PIROSCHKA VAN DE WOUW Piroschka van de Wouw

De aanleiding

Je hoort het politici niet vaak zeggen: dat er meer geld moet naar de politiek. CDA-partijvoorzitter Ruth Peetoom zei het onlangs wel, in een afscheidsinterview met het AD. „Van alle Europese landen geven wij zowat het minst uit aan onze democratie”, zei Peetoom. Ze beklaagde zich onder andere over gebrekkige ondersteuning voor Eerste en Tweede Kamerleden.

NRC-lezer Ko Ruijter was verbaasd over de uitspraak van Peetoom en vroeg de krant om een factcheck.

Waar is het op gebaseerd?

Ruijter was vooral verbaasd over de cijfers in een apart nieuwsbericht in het AD. Daarin staat dat Nederlandse politieke partijen 1 euro subsidie per kiezer krijgen, Duitse partijen 2,30 euro en die in België 7,80 euro per kiezer.

NRC vroeg een woordvoerder van het CDA-partijbureau waar Peetoom haar uitspraak op baseert. De partij verwees naar pagina twaalf van het rapport De financiering van politieke partijen – een internationale vergelijking uit 2017. Daarin staan de cijfers die ook in het AD staan.

En, klopt het?

In het onderzoek waar Peetoom zich op baseert, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken, worden acht landen vergeleken – zeven Europese landen en Canada. In die vergelijking scoort Nederland met de 1 euro per kiezer het laagst en IJsland met 9,70 euro het hoogst.

Mede-auteur van het onderzoek Ingrid van Biezen, hoogleraar vergelijkende politicologie aan de Universiteit Leiden, publiceerde in 2017 ook een uitgebreider onderzoek waarin meer landen werden vergeleken. Zestien Europese landen, Canada en Israël. Van de Europese landen scoorden alleen Hongarije, Polen en het Verenigd Koninkrijk lager dan Nederland.

Wat betreft overheidsfinanciering van politieke partijen geeft Nederland, in vergelijking met veel andere Europese landen, dus inderdaad ‘zowat het minst’ uit.

En dan heeft Nederland nog een inhaalslag gemaakt. Dat geldt overigens voor alle landen in het onderzoek, maar vooral voor Nederland en enkele andere Europese landen. Eind jaren tachtig lagen de subsidies voor politieke partijen in heel Europa aanzienlijk lager dan nu.

Maar ‘de democratie’ is natuurlijk meer dan alleen politieke partijen, zoals Peetoom zelf al aangeeft met haar verwijzing naar de ondersteuning voor parlementariërs.

„Er zijn nog zo veel meer manieren waarop landen hun democratieën ondersteunen”, zegt hoogleraar Van Biezen. „Denk inderdaad aan subsidies voor ondersteuning van politieke fracties in het parlement, maar ook aan billboards, zendtijd voor politieke partijen, belastingvoordelen, maar ook aan burgerschapscursussen, of voorlichting op scholen”, aldus Van Biezen.

Het probleem is dat hiernaar geen uitgebreid internationaal vergelijkend onderzoek is gedaan. Ook niet naar de ondersteuning voor parlementariërs die Peetoom in het interview aanhaalt.

Conclusie

Wat betreft overheidsfinanciering van politieke partijen geeft Nederland inderdaad ‘zowat het minst’ uit in vergelijking met veel andere Europese landen. Maar CDA-voorzitter Ruth Peetoom sprak over ‘de democratie’ in het algemeen. Het probleem is dat er naar de ondersteuning daarvan geen uitgebreid internationaal onderzoek is gedaan. Zo is er bijvoorbeeld geen overzicht van de bedragen die Europese landen uitgeven aan de ondersteuning van politieke fracties in hun parlement. Dit maakt dat we de uitspraak van Peetoom beoordelen als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt