Grootse revolutie-viering verbloemt Iraanse problemen

Veel machtsvertoon bij het veertigjarig jubileum van de Iraanse revolutie. Maar een zwakke economie en defensie temperen de feestelijkheden.

Twee jongens houden posters op met de beeltenis van de ayatollah’s Khamenei (rechts) en Khomeini (links) tijdens de viering van de Iraanse revolutie in Teheran.
Twee jongens houden posters op met de beeltenis van de ayatollah’s Khamenei (rechts) en Khomeini (links) tijdens de viering van de Iraanse revolutie in Teheran. Foto Ebrahim Noroozi/ AP

In de stromende regen hebben honderdduizenden Iraniërs maandag de veertigste verjaardag van de omwenteling gevierd, die het huidige fundamentalistische regime aan het bewind bracht. Zoals de Iraanse revolutionaire traditie wil, gingen de optochten overal gepaard met doodswensen aan het adres van de ‘grote en de kleine Satan’, te weten de Verenigde Staten en Israël.

Triomfantelijk toonden de machthebbers bij een militaire parade in Teheran onder meer ballistische raketten van het type Zolfaqar en Qiam. Die hebben een reikwijdte van zo’n 700 tot 800 kilometer en vormen een doorn in het oog van met name de Verenigde Staten en Israël.

„We vragen en zullen ook geen toestemming vragen om welk type raketten dan ook te produceren”, kondigde president Hassan Rohani maandag tijdens een grote feestrede op het Vrijheidsplein in Teheran uitdagend aan.

Niet zo feestelijk

Erg feestelijk is het jubileum ondertussen niet. Iran maakt een zware periode door van economische ontberingen, waarvan vooral arme Iraniërs de dupe worden. Rohani zelf erkende vorige maand dat Iran de afgelopen veertig jaar nooit zo’n ernstige economische crisis kende als nu.

De prijzen van brood, olie om op te koken en andere eerste levensbehoeften zijn sterk gestegen. Deels is dat te wijten aan de sancties die president Trump vorig jaar aan het land oplegde nadat hij eenzijdig het internationale nucleaire akkoord met Iran had opgezegd. Maar ook economisch wanbeleid en corruptie zijn verantwoordelijk voor de huidige malaise.

Iraniërs bij een mars ter ere van het veertig-jarig jubileum van de revolutie.
Foto Ebrahim Noroozi/AP
Twee vrouwen schuilen voor de regen in Teheran tijdens een ceremonie ter viering van de omwenteling in Iran, veertig jaar geleden.
Foto Vahid Salemi/AP

De machtige Revolutionaire Garde controleert bij voorbeeld zo’n 20 tot 30 procent van de Iraanse economie.

Ondanks het martiale vertoon van de laatste dagen in Teheran en elders in het land, is ook Irans militaire vermogen beperkter dan het doet voorkomen. Het rakettenprogramma kan weliswaar wel degelijk een bedreiging vormen voor bijvoorbeeld Israël, maar deskundigen zijn niet onder de indruk van de nauwkeurigheid ervan. De Australische Iran-expert Amin Saikal wijst er in zijn onlangs verschenen boek ‘Iran Rising’ ook op dat de raketten enigszins dienen ter compensatie van een zwakke luchtmacht, die sterk verouderd is en deels zelfs nog dateert uit de tijd van de sjah.

Lees meer over de Amerikaanse sancties tegen Iran

Nieuwste wapens

Het verarmde Iran kan zich ook niet meten met de tientallen miljarden die Arabische rivalen in het Golfgebied, met name Saoedi-Arabië en de Verenigde Emiraten, jaarlijks aan defensie uitgeven, vaak om de nieuwste wapens van Amerikaanse makelij aan te schaffen. In 2017 spendeerde Saoedi-Arabië bijvoorbeeld ruim 69 miljard dollar aan zijn defensie, tegen de ruim 14 miljard dollar van Iran.

Desondanks slaagt Iran erin – mede via zogenoemde proxy’s, zoals Hezbollah in Libanon, shi’itische milities in Irak, Syrië en Jemen en het sunnitische Hamas in de Gazastrook – een relatief grote invloed uit te oefenen op de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Ondanks Amerikaanse en Israëlische druk peinst Iran er dan ook niet over om zich uit deze gebieden terug te trekken.

Het Iraanse regime wil tot elke prijs voorkomen dat het vanuit een buurland opnieuw wordt aangevallen. Dat gebeurde in 1980 kort na de revolutie, toen Irak Iran in een verwoestende oorlog stortte, die het regime bijna de kop kostte. Ook de VS zal dat niet lukken, voorspelde Rohani. „We zullen Amerika niet laten winnen (…) De Iraniërs hebben, en zullen enige economische problemen hebben maar die zullen we overwinnen door elkaar te helpen.”

    • Floris van Straaten