Duurzaam leven lukt niet altijd, en dat vinden we ‘stom’

Onderzoek We willen wel, maar vooral vegetarisch eten en korter douchen lukt niet altijd. Dat vinden we dan „stom” van onszelf. Hoewel, niet altijd.

Wens en praktijk lopen vaak uiteen als het op duurzaam leven aankomt.
Wens en praktijk lopen vaak uiteen als het op duurzaam leven aankomt. Beeld LemonTreeImages

Duurzaam leven, we willen wel, maar we doen het niet. Wat korter douchen, een dagje geen vlees eten – zo moeilijk is het niet en toch komt het er vaak niet van. En dat vinden Nederlanders „stom” van zichzelf, blijkt uit onderzoek van Milieu Centraal dat dinsdag verschijnt.

De klimaatspijbelaars van vorige week werd ‘hypocrisie’ verweten: een beter klimaatbeleid eisen en ook naar McDonald’s gaan. Maar ‘wel willen en niet doen’ kun je ook een ‘discrepantie’ noemen, zoals de onderzoekers doen. Marktonderzoeksbureau Motivaction vroeg naar dagelijkse dingen: de vaatwasser op het ecoprogramma zetten, plantaardige melk drinken, plastic afval scheiden, de verwarming ’s nachts laag zetten, een boodschappentas meenemen, niet langer dan vijf minuten douchen en vegetarisch eten.

Vooral die laatste twee doen de ruim duizend ondervraagden, gemiddeld Nederland, minder vaak dan ze willen. „Ik hou gewoon te veel van douchen” en „Ik vind vlees heel erg lekker.” Zo verklaren sommige ondervraagden het verschil tussen wens en gedrag. Uit andere uitspraken blijkt dat kleine belemmeringen snel in de weg staan. Het ecoprogramma duurt te lang, de rest van het gezin houdt niet van vleesvervangers, plastic scheiden kost te veel ruimte, „mijn man is een koukleum”, en tja, dat tasje, dat vergeet je weleens.

Plantaardige melk

Wat Nederlanders zelf van die discrepantie vinden, verschilt. 40 procent vindt het stom van zichzelf om geen tasje mee te nemen. Veel minder erg vinden ze dat het niet lukt om minder vlees te eten en plantaardige melk te drinken. 41 procent vindt een maaltijd zonder vlees „armoedig”. In noordelijke provincies zelfs 52 procent.

Jongeren (tot 34 jaar) vinden het, meer dan gemiddeld, stom van zichzelf dat ze niet vaker vegetarisch eten. Tegelijkertijd douchen ze langer dan ouderen en vinden ze een zuinige douchekop niet prettig.

Lees ook: Millennial wil wel, maar is niet duurzaam

„Het kennisniveau lijkt op peil, het in de praktijk brengen blijkt nog lastig en niet naar eigen wens”, concluderen de onderzoekers droog. „Gewoontegedrag veranderen naar gewenst gedrag is moeilijk”, zegt Anne Kluivers, gedragsdeskundige bij Milieu Centraal. „Helemaal als de obstakels van buitenaf komen. Neem afval scheiden: sommige gemeenten maken dat makkelijker dan andere.”

Een dagje geen kaas

De sociale norm drukt ook. In een omgeving waarin een vleesloze maaltijd armoedig wordt gevonden, is veranderen lastiger. „Zo is dierlijke zuivel zichtbaarder in de supermarkt dan sojamelk. Koemelk is de norm.”

Om gedrag te veranderen heb je kennis nodig, nieuwe normen en een omgeving die een beetje meewerkt, zegt Kluivers. De kennis is op peil, nu die andere twee nog. „Het helpt als de overheid met regels de norm stelt. We vinden het inmiddels normaal dat je geen gratis plastic tasje meer krijgt, dus vinden we het ook stommer als we zelf een tas vergeten.”

In het geval van vlees gaan de hakken sneller in het zand, ziet Kluivers ook. Anders dan aan dat plastic tasje, waar we vrij makkelijk afscheid van namen, zijn veel Nederlanders nog erg gehecht aan hun dagelijkse stukje vlees. „Elke dag vlees op tafel laat in sommige groepen zien dat je het goed hebt. Vlees eten is gekoppeld aan diep verankerde sociale waarden.”

„Hoe meer je in het persoonlijk leven komt van mensen, hoe groter de weerstand”, zegt Kluivers. Met een campagne van kleine stapjes probeert Milieu Centraal, dat burgers adviseert over duurzame keuzes, daarom gedrag te veranderen. Dus niet: word allemaal veganist, maar probeer eens ‘een dagje geen kaas’. Niet: doe de auto weg, maar ‘doe een dagje boodschappen op de fiets’. In de hoop dat een dagje 150 dagen wordt. „Als je het een dagje doet, zie je dat het kan. Als je het drie maanden doet, wordt het een gewoonte.”