Crowdfunding geslaagd, maar waar blijft mijn verstelbare lepel?

Crowdfunding Wat als een project op Kickstarter maar niet levert? Financiers hebben weinig rechten om hun geld terug te vragen.

Foto Thomas Nondh Jansen

De belofte van het team achter Polygons was simpel: voor 12 dollar zouden financiers van het project twee platte maatlepeltjes krijgen, die in verschillende formaten konden worden gevouwen, van een kwart theelepel tot twee eetlepels. Het concept werd geïllustreerd met foto’s en video’s van werkende prototypes, en sloeg meteen aan: binnen een uur was het doel van 10.000 dollar gehaald. Ook ik was overtuigd en stak 16 dollar in een set van twee lepeltjes.

Tientallen internationale media besteedden aandacht aan het project, en Kickstarter zelf koos Polygons als een project we love, een garantie voor extra aandacht op de homepage en in de nieuwsbrieven van de site. Uiteindelijk zouden de Polygons maar liefst een miljoen dollar ophalen, afkomstig van ruim 36.000 backers.

Aan hen werd beloofd dat de lepeltjes al in januari 2017 zouden worden geleverd, slechts twee maanden na het einde van de crowdfundingactie. Dat leek al ambitieus – uit onderzoek blijkt dat de meerderheid van de Kickstarter-projecten vertraging oploopt – maar de Polygons waren ook niet het ingewikkeldste product. Vergeleken met elektronische gadgets zouden de Polygons veel sneller en gemakkelijker van de fabrieksband moeten rollen. Zo leek het althans.

Ruim twee jaar later hebben backers echter nog niets ontvangen, behalve regelmatige beloftes dat er écht nog aan wordt gewerkt en dat ze er nu écht bijna aankomen. Af en toe verschijnen er vage foto’s en video’s van het productieproces, en in één memorabele update werden zelfs vermeende sms’jes van een fabrikant in China gedeeld.

Een (anonieme) woordvoerder van Polygons laat per e-mail weten dat CEO Rahul Agarwal niet beschikbaar is voor een interview, omdat hij in China het productieproces moet begeleiden. De woordvoerder ging niet in op verdere verzoeken voor een telefonisch interview.

Op de projectpagina van Polygons regent het ondertussen reacties van klanten die hun geld terug willen of die claimen dat het maatlepeltje niets minder dan oplichterij was. Geldschieters die om een terugbetaling vragen, krijgen te horen dat dat niet mogelijk is omdat het geld al is uitgegeven aan het inkopen van fabriekstijd.

Bij Kickstarter valt niets te halen

Net als ik zijn backers hooguit enkele tientjes kwijt aan de Polygons. Maar toch werpt de vraag zich op: wat zijn nou eigenlijk de rechten van consumenten die geld uitgeven aan een crowdfundingproject? Het antwoord daarop is niet eenvoudig, en voor geldschieters van Polygons weinig hoopgevend.

Wie geld steekt in een project op Kickstarter of Indiegogo, is geen investeerder. Je krijgt geen aandelen in de startup die je steunt, maar toch is het kopen van een Kickstarter-product ook niet als het bestellen van een game of boek dat pas over een jaar verschijnt. Kickstarter zelf houdt vaag wat de rechten van de consumenten precies zijn, maar stelt in zijn voorwaarden wel dat makers eerlijk en transparant moeten zijn over hun voortgang.

Als een project mislukt moeten ze „aanbieden om resterend geld terug te geven aan backers” die niets hebben ontvangen. Maar op het moment dat een project mislukt, is al het geld vaak juist al uitgegeven, en valt er dus niets meer terug te storten.

Bij Kickstarter zelf valt ook niets te halen. Het platform stelt expliciet dat het alleen transacties tussen makers en geldschieters faciliteert. Als backers een project steunen, sluiten zij rechtstreeks een contract met de maker af. Met klachten kunnen zij dus ook niet bij Kickstarter aankloppen. De site zegt wel te proberen om oplichters te identificeren en blokkeren, maar legt de verantwoordelijkheid uiteindelijk bij zijn gebruikers: „We moedigen backers aan om hun huiswerk te doen voordat ze een project steunen.”

Volgens Christopher Moores, een advocaat uit Californië die de juridische aspecten van Kickstarter onderzocht voor het juridische tijdschrift UC Davis Law Review, kunnen consumenten wel naar de rechter stappen als er sprake is van fraude. Maar hij wijst erop dat het voeren van zo’n rechtszaak in de VS gemiddeld 91.000 dollar kost. „Het is makkelijker om je trots te overwinnen en te accepteren dat de 20 dollar die je investeerde weg is, dan om die 20 dollar terug te krijgen”, zegt hij aan de telefoon.

Voor de rechter gesleept

Tot nu toe is het slechts enkele keren voorgekomen dat de oprichters van crowdfundingprojecten door de rechtbank werden gedwongen om geld terug te geven. De procureur-generaal van de Amerikaanse staat Washington sleepte in 2014 de bedenker van een Kickstarter-kaartenspel voor de rechter, en won uiteindelijk een schadevergoeding van tienduizenden dollars. Maar in dat geval was er duidelijk sprake van fraude en communiceerde de projectleider niet meer met zijn geldschieters. De makers van Polygons delen nog altijd vage berichten met hun backers, en beloven dat het product nog zal verschijnen.

Projectoprichter Agarwal is eerder betrokken geweest bij een gedoemd crowdfundingsucces. Volgens berichten in onder meer The Times of India was hij mede-oprichter van de startup Exploride, die in 2015 ruim 700.000 dollar ophaalde via Indiegogo. Twee jaar later hoorden backers voor het laatst iets van dat project; het beloofde slimme scherm voor in de auto is nog altijd niet geleverd. De site van Exploride is eind 2016 – rond de oorspronkelijk beloofde leverdatum – offline gehaald. De woordvoerder van Polygons zegt dat Agarwal alleen als „part-time consultant” betrokken was bij het design van Exploride, en verder geen rol had bij de crowdfundactie en het productieproces.

Voor de meeste backers van Polygons is het inmiddels duidelijk: de ouderwetse maatlepels moeten voorlopig in de la blijven liggen. „Ik heb het lang geleden al mentaal afgeschreven als een verlies”, zegt Steven Simmons, een geldschieter uit Tennessee. „Het zou kunnen dat ze nog leveren en dat ze 100 procent eerlijk zijn, maar gewoon vreselijk slecht in de communicatie. Dat lijkt me onwaarschijnlijk, maar mogelijk.”

Simmons zegt naar schatting tachtig à negentig crowdfundingprojecten te hebben gesteund in zeven jaar tijd. Dat leverde een klein aantal mislukkingen en een groot aantal vertragingen op, maar over het algemeen is hij tevreden. „Ik denk niet dat het risico heel hoog is.”

Zelden vermoedens van fraude

Dat is een conclusie die wordt ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Volgens een studie uit 2014 van de University of Pennsylvania is er bij slechts 3 à 4 procent van de (succesvol gefinancierde) Kickstarter-projecten een vermoeden van fraude. Wel loopt ongeveer driekwart van de projecten vertraging op, gemiddeld enkele maanden.

Simmons vraagt zich af of Kickstarter niet meer zou moeten doen om potentiële oplichting te ontdekken. „Met de hoeveelheid geld die Kickstarter verdient aan hun percentage [5 procent van het geld dat wordt gegeven aan projecten die hun doel halen, red.] zouden ze op zijn minst personeel moeten kunnen aannemen om claims te onderzoeken.”

Woordvoerder David Gallagher van Kickstarter benadrukt per e-mail dat „Kickstarter geen winkel is, of een plek om producten vooruit te bestellen”. In plaats daarvan is het een site die creatievelingen toegang moet geven tot kapitaal. „Wie iets nieuws creëert kan natuurlijk onverwachte obstakels tegenkomen”, aldus Gallagher. „Wij proberen er duidelijk over te zijn dat niet alle projecten soepel zullen verlopen.”

Die duidelijkheid geven de oprichters van Polygons op zijn best mondjesmaat. Op 2 december schreven de projectleiders nog in een update dat er „significante stappen” waren gezet en dat de productie nu écht bijna kon beginnen.

Lees ook: Waarom een gadget bestellen op Kickstarter altijd riskant is
    • Jeroen Kraan