Ziekenhuis gaat meer medicijnen namaken

Dure geneesmiddelen Amsterdam UMC wil een gift van 5 miljoen euro gebruiken om medicijnen te maken. Zo worden ze goedkoper dan bij de farmaceutische industrie.

Foto Niels Blekemolen

Academisch ziekenhuis Amsterdam UMC gaat de komende jaren meerdere medicijnen in de eigen apotheek bereiden, zodat ze sneller en goedkoper beschikbaar komen dan middelen uit, bijvoorbeeld, de farmaceutische industrie.

Dit maakt het ziekenhuis deze maandag bekend, nadat het een schenking van 5 miljoen euro toegewezen kreeg van de Vriendenloterij. Die organisatie keert jaarlijks geld uit aan tientallen goede doelen, waarvan Amsterdam UMC er nu een is.

Het is onderdeel van een breder plan om de beschikbaarheid van geneesmiddelen voor zeldzame ziekten te verbeteren. Het ziekenhuis wil onderzoeken waarom het vaak niet lukt om medicijnen tegen een redelijke prijs bij patiënten te krijgen en die informatie via een ‘kennisplatform’ delen met andere ziekenhuizen en apotheken. Ook wil het andere apothekers helpen met het zelf bereiden van (goedkopere) geneesmiddelen.

Binnen vijf jaar wil Amsterdam UMC jaarlijks een duur geneesmiddel zelf bereiden of een bedrijf helpen dat dit op een maatschappelijk verantwoorde manier wil doen, blijkt uit de subsidieaanvraag die NRC inzag. Er komt een afdeling ‘productontwikkeling’ om uit te zoeken welke middelen geschikt zijn. Ook worden een ziekenhuisapotheker en twee apotheker-onderzoekers aangetrokken.

Concrete voorbeelden

Hoogleraar stofwisselingsziekten Carla Hollak van Amsterdam UMC, die samen met ziekenhuisapotheker Marleen Kemper het project trekt: „We willen met concrete voorbeelden laten zien welke problemen er zijn met de betaalbaarheid en de beschikbaarheid van dure medicijnen. Dat kan soms schuren met de farmaceutische industrie, maar dat is niet ons doel. Het gaat ons erom de fouten in het systeem te ontdekken en op te lossen.”

Lees ook: de reconstructie over hoe een farmaceut de prijs van het middel CDCA vervijfhonderdvoudigde

Vorig jaar botste het ziekenhuis nog met een groot farmaceutisch bedrijf, omdat het een pil voor een ernstige stofwisselingsziekte goedkoper zelf ging maken. Het was de eerste keer dat een ziekenhuis dat deed. Het gaat om het middel CDCA tegen een ernstige stofwisselingsziekte. Fabrikant Leadiant verhoogde de prijs van 30.000 naar circa 160.000 euro per patiënt per jaar toen het een speciale handelsvergunning en tien jaar marktexclusiviteit kreeg. De mogelijkheid prijzen op die manier te verhogen ziet Amsterdam UMC als een van de fouten in het geneesmiddelensysteem en daarom ging het de pillen zelf maken voor circa 25.000 euro. De actie kreeg steun van minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD). Hij vond dat Leadiant de registratie van een oude stof „misbruikte met als enige doel vette winsten te maken”.

Overigens moest Amsterdam UMC stoppen met het maken van CDCA nadat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) „onzuiverheden” ontdekte in de CDCA. De IGJ schreef wel dat zelfbereiding zoals Amsterdam UMC deed in principe is toegestaan. Die uitspraak opent de weg voor het ziekenhuis om vaker dure pillen na te maken.

Systeem rammelt

Het ziekenhuis maakt nu bekend dat het nog dit jaar een nieuwe poging wil wagen met zelfbereide CDCA, met een verbeterde grondstof. Welke middelen nog meer gemaakt kunnen worden is nog niet bekend, maar het ziekenhuis heeft veel verstand van stofwisselingsziekten. Medicijnen daartegen zijn over het algemeen ook heel duur, net als middelen tegen reuma en sommige weinig voorkomende vormen van kanker.

Lees hier een interview met minister Bruins over dure medicijnen. En de boze reactie daarop van Amerikaanse fabrikanten.

De CDCA-casus was een katalysator van een hoogoplopende discussie over dure geneesmiddelen. Er zijn steeds meer dure medicijnen voor relatief kleine groepen patiënten. Die kosten zo veel geld, nu jaarlijks 2,5 miljard euro, dat het onhoudbaar is ze allemaal te blijven vergoeden. Daardoor dreigen patiënten op termijn verstoken te blijven van medicijnen.

Naast apothekersbereiding wil Amsterdam UMC meer onderzoek doen naar de werking van geneesmiddelen voor zeldzame ziekten. Omdat het gaat om relatief kleine groepen patiënten zijn de onderzoeken ernaar vaak beperkt in omvang.

Probleem is volgens Amsterdam UMC onder meer dat fabrikanten zelf gegevens verzamelen over de werking van hun medicijnen, vaak verplicht door de Europese toezichthouder EMA. Diezelfde fabrikanten hebben er belang bij dat zo veel mogelijk middelen worden voorgeschreven. Hollak: „We hebben onafhankelijke registers nodig om medicijnen sneller en doelmatiger bij patiënten te krijgen. Dat is één van de punten waarop we willen laten zien dat het systeem rammelt.”

Lees ook hoe onzuiverheden werden ontdekt in het Amsterdamse middel, en welke rol de fabrikant daarbij speelde.