NRC checkt: ‘Iedereen krijgt vroeg of laat op een of andere manier te maken met kanker’

Dat zei nieuwslezer Astrid Kersseboom tijdens het Achtuurjournaal van 3 februari.

Het KWF Kankerbestrijding verlichtte rond de feestdagen vorig jaar het geografische middelpunt van Nederland met duizenden lampionnen, gedoneerd door mensen uit het hele land, om aandacht vragen voor mensen die te maken hebben met kanker.
Het KWF Kankerbestrijding verlichtte rond de feestdagen vorig jaar het geografische middelpunt van Nederland met duizenden lampionnen, gedoneerd door mensen uit het hele land, om aandacht vragen voor mensen die te maken hebben met kanker. Foto Remko de Waal

De aanleiding

Op zondag 3 februari opent het Achtuurjournaal met een item over kanker. Aanleiding zijn nieuwe cijfers over het aantal kankerpatiënten. Het afgelopen jaar zijn er 116.000 mensen gediagnosticeerd met de ziekte. 800.000 Nederlanders lijden aan een vorm van kanker of hebben in het verleden kanker gehad. Presentatrice Astrid Kersseboom begint het item met: „Iedereen krijgt er vroeg of laat op een of andere manier mee te maken: kanker.” Dat zou betekenen dat naast de 800.000 mensen die zelf kanker hebben of hadden er nog 16,4 miljoen Nederlanders zijn die te maken hebben gehad met kanker. Die bewering gaan we checken.

Waar is het op gebaseerd?

Allereerst is belangrijk om vast te stellen wat Kersseboom bedoelde met ‘er op een of andere manier mee te maken krijgen’. Navraag bij de NOS leert dat Kersseboom en de redactie die het item voorbereidde de formulering uitleggen als dat iedereen iemand kent die kanker heeft of had. Dat kan iemand in de familie zijn, maar ook iemand op het werk of in de vrienden- of kennissenkring.

Een woordvoerder zegt dat Kersseboom haar uitspraak baseerde op de statistiek dat 1 op de 3 Nederlanders op enig moment in zijn leven kanker krijgt. Dat getal is gebaseerd op cijfers van de stichting KWF Kankerbestrijding. Dan is het dus „niet onlogisch” dat iedereen met kanker te maken krijgt, aldus de woordvoerder.

En, klopt het?

Voor cijfers over kanker moet je in Nederland bij het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) zijn. Deze organisatie registreert alle gevallen van kanker en heeft ook cijfers over de kans dat mannen en vrouwen kanker krijgen. Het KWF gebruikt deze cijfers ook. In werkelijkheid zijn de cijfers nog slechter: volgens de statistieken krijgt 1 op 2,2 mannen op enig moment kanker. Voor vrouwen is die kans 1 op 2,7. Een op drie is dus nog een „conservatieve afronding”, zegt woordvoerder Mischa Stubenitsky van het KWF. Waarschijnlijk is de kans inmiddels nog groter geworden, voegt hij toe, want de statistieken dateren uit de periode 2005-2009 en zijn dus „relatief oud”.

Uit cijfers van het CBS blijkt verder dat in 2017 bij eenderde van de sterfgevallen kanker de doodsoorzaak was. IKNL zegt dat bijna 1 op de 3 mensen sterft aan kanker. „Dus met de ruime definitie van de NOS kun je met recht zeggen dat je ermee te maken krijgt”, zegt Stubenitsky.

Geldt dat nog steeds als we een strengere definitie hanteren, bijvoorbeeld dat we allemaal een kankerpatiënt kennen die tweedegraads familie is? Hoogleraar epidemiologie Bart Kiemeney van de Radboud Universiteit in Nijmegen, die het eerste onderzoek in Nederland deed naar de kans op kanker, zegt van wel. „Als je de medische definitie van tweedegraads familieleden gebruikt, dus ook ooms, tantes en grootouders, denk ik dat er maar weinig mensen zijn boven de 50 die geen mensen met kanker kennen.”

Dat heeft mede te maken met de veranderende samenstelling van de Nederlandse bevolking, zegt Kiemeney. „Vaak krijg ik op verjaardagsfeestjes de vraag hoe het nou komt dat kanker steeds meer voorkomt.” Het antwoord is niet dat de kans dat iemand gedurende zijn leven kanker krijgt hoger is geworden. „We worden ouder. En hoe ouder je bent, hoe hoger de kans dat jijzelf of iemand in je omgeving kanker krijgt. Dat is dus een kwestie van perceptie.”

Conclusie

De NOS stelt dat iedereen wel iemand kent die kanker heeft of had. Aangezien meer dan 1 op de 3 Nederlanders op een gegeven moment kanker krijgt of er aan overlijdt, is die kans inderdaad heel groot – zelfs als je een strengere definitie hanteert. We beoordelen de stelling dus als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt