Opinie

Frans-Italiaanse rel is geen operette

Diplomatie De relatie tussen Frankrijk en Italië verkeert in crisis. En iedereen laat het uit de hand lopen, zelfs Macron, schrijft .

De Italiaanse vicepremier Luigi Di Maio (met rode das) van de 5 Sterrenbeweging, en Christophe Chalençon (vijfde van rechts), een van de voortrekkers van de Franse gele hesjes, tijdens een ontmoeting van hun bewegingen op 5 februari 2019 vlakbij Parijs
De Italiaanse vicepremier Luigi Di Maio (met rode das) van de 5 Sterrenbeweging, en Christophe Chalençon (vijfde van rechts), een van de voortrekkers van de Franse gele hesjes, tijdens een ontmoeting van hun bewegingen op 5 februari 2019 vlakbij Parijs Vijfsterrenbeweging AP

Zo, dat zal die vervelende Italiaanse populisten leren. Progressief Frankrijk haalde opgelucht adem toen president Macron donderdag zijn ambassadeur in Rome terugriep in wat zonder enige twijfel de ergste crisis tussen de twee landen sinds de Tweede Wereldoorlog is. Directe aanleiding was de komst van de Italiaanse vice-president Luigi Di Maio naar Frankrijk (tevens minister van Arbeid en Sociaal-Economische Ontwikkeling).

In het stadje Montargis ontmoette hij een groep gele hesjes die met een lijst zegt te zullen meedoen aan de Europese verkiezingen in mei. Breed lachend ging hij op de foto met onder meer Christophe Chalençon, een prominent ‘geel hesje’ uit de Vaucluse. In december, op het hoogtepunt van de revolte van de gele hesjes, baarde deze voormalige ijzersmid opzien met zijn oproep tot burgeroorlog. Di Maio, lid van de antisysteempartij M5S (Vijfsterrenbeweging) sprak over „een fraaie ontmoeting, waar nog vele op zullen volgen”. Voorafgaand aan zijn komst zei hij dat „de wind der verandering de Alpen is overgestoken”.

Het bezoek aan Frankrijk was la provocation de trop van Italiaanse zijde. In januari sprak Di Maio al eens zijn steun uit voor de gele hesjes. Dat was toen eigenlijk al onverteerbaar. Aanleiding voor het protest van de gele hesjes was een accijnsverhoging op diesel. Ook formuleerden de hesjes klachten over ongelijkheid, verwaarlozing van het Franse platteland en arrogantie van het politieke establishment. Steun vanuit de samenleving was aanvankelijk groot. Maar al snel namen de gele hesjes met niet minder genoegen dan het aftreden van Macron. Hun protesten gaan gepaard met geweld, antisemitisme en allerhande complottheorieën.

Dat een regeringsvertegenwoordiger van een bevriende EU-lidstaat steun uitsprak aan een dergelijke beweging, was een affront zonder precedent in de recente Europese geschiedenis.

Di Maio’s provocaties komen niet uit de lucht vallen. Al vanaf het aantreden van de Italiaanse regering Conte (gevormd door M5S en de extreemrechtse Lega) in juni vorig jaar, is Macron doelwit. Zo noemde Matteo Salvini, de heetgebakerde minister van Binnenlandse Zaken hem al eens „arrogant”. En op 22 januari dit jaar zei hij te hopen dat de Franse kiezer zich zo snel mogelijk van haar „zeer slechte president” zou ontdoen. Ook dat was zonder precedent.

Begrijpelijk dus dat Macron ergens een grens trekt. Als de liberale en Europeesgezinde president geen dam voor deze onbehouwen populisten opwerpt, wie dan wel? Toch is dit niet het hele verhaal. Want ook Macron liet zich niet onbetuigd in het conflict. Zover als Di Maio en Salvini ging hij weliswaar niet, maar diplomatiek was anders. Het begon al direct in juni vorig jaar, toen Salvini het vluchtelingenschip Aquarius verbood aan te meren in een Italiaanse haven. Macron veroordeelde het „cynisme” en de „onverantwoordelijke” houding; de woordvoerder van LREM, Macrons partij, vond het „om te kotsen”. Nogal hypocriet voor wie het stringente Franse vluchtelingenbeleid beziet, of de bruuske wijze waarop Frankrijk, tegen alle Europese afspraken in, migranten op de Frans-Italiaanse grens tegenhoudt (met gendarmes die zich zonder toestemming Italië in begeven, tot grote verontwaardiging van Rome).

Macron: „Orbán en Salvini hebben gelijk wanneer ze mij als tegenstander zien”

Een week na de rel met Aquarius sprak Macron over „de lepra” die in Europa om zich heen greep, het „nationalisme” dat herleefde en „de gesloten grenzen die sommigen voorstonden”. Hun namen noemde hij niet, maar het was duidelijk wie de president hier op het oog had: de Hongaarse premier Orbán en de Italiaanse vice-president Salvini. „Ze hebben gelijk mij als hun tegenstander te zien”, sprak Macron later die zomer, nu wél expliciet over Orbán en Salvini.

Lees ook: Italië heeft de buik vol van Macron

De daad bij het woord voegend verspreidde de Franse overheid vorig jaar oktober een filmpje waarin het haar burgers opriep te stemmen tijdens de Europese verkiezingen in mei. Er waren beelden van Orbán en Salvini die opzwepende speeches houden met vervolgens de vraag: ‘Europa, eenheid of verdeeldheid?’

Wie was hier nu eigenlijk de populist? Het laat zien hoezeer de nationaal-populisten en de in eigen land ernstig verzwakte Macron elkaar nodig hebben en gebruiken. Met het oog op de komende Europese verkiezingen zetten ze zich af tegen elkaar om zo hun eigen profiel te benadrukken. Salvini, Di Maio (en Orbán) als de hoeders van grenzen en nationale identiteit; Macron als kampioen van openheid en de Europese gedachte.

Onwillekeurig doet het conflict tussen Frankrijk en Italië daarmee denken aan de hoogopgelopen diplomatieke rel tussen Turkije en Nederland in 2016. Ook daar speelden van beide kanten electorale overwegingen een rol. Maar Frankrijk en Italië zijn beide stichters van het project dat zou uitgroeien tot de Europese Unie. Ze dragen daarbij een bijzondere verantwoordelijkheid – juist in een tijd van opvlammend nationalisme en toenemende polarisatie op het Europese continent.

Het is verleidelijk het conflict tussen Frankrijk en Italië af te doen als operette, maar daarvoor staat er te veel op het spel. Behoedzaamheid is gepast, bij Luigi Di Maio en Matteo Salvini, maar óók bij Emmanuel Macron.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.