Deze commissaris is meer van de bruisende feesten

John Berends Commissaris van de koning Deze week werd John Berends commissaris van de koning in Gelderland. Wie is deze relatief onbekende regioman?

Willem-Alexander beëdigt op Paleis Noordeinde John Berends tot commissaris van de koning in Gelderland.
Willem-Alexander beëdigt op Paleis Noordeinde John Berends tot commissaris van de koning in Gelderland. Foto Frank van Beek/ANP

Omgaan met kleuren, dat leerde John Berends (62) van zijn vader. De kersverse commissaris van de koning in Gelderland is de zoon van een schilder. Als burgemeester van Apeldoorn verfde de CDA-politicus de grijstinten van de stad over met het roze van de Giro-start, de glans van 3FM-evenement Serious Request en het geel van een hesje tijdens zijn laatste nieuwjaarstoespraak.

Berends twijfelde even of hij Gelderland ook zou kunnen kleuren – meer aandacht creëren voor de provincie op het Binnenhof en in Europa. Hij trok met zijn paard Wiebe het Veluwse stuifzand op en overdacht de zaak. Uiteindelijk zei hij ‘ja’, vertelde hij aan een verslaggever van De Stentor. „Dit komt maar één keer voorbij.”

Beslissen op een paard

Moeilijke beslissingen overdenken te paard doet Berends vaker. Zoals in juni 2014, toen hem werd gevraagd of Apeldoorn de moordenaar van Pim Fortuyn wilde huisvesten. Uiteindelijk verdient iedereen een tweede kans, vond hij. Hij stemde ook in met een herdenking van de Turkse coup, een Pegidabijeenkomst, en een Harleydag, terwijl die in andere steden werd afgelast.

„John Berends liep nooit weg voor moeilijke beslissingen”, vertelt Alida Renkema, die fractievoorzitter was tijdens zijn Zwolse CDA-tijd. Tussen 1998 en 2005 was hij daar wethouder. „Een van de eerste dossiers was ‘De Spiegel’, een theater met veel kostenoverschrijdingen. Uiteindelijk is het er toch gekomen.”

Berends studeerde pedagogiek en bestuurskunde, werkte bij de voorloper van de Politieacademie en belandde daarna in de Zwolse politiek. Renkema leerde hem kennen als jeugdig lijsttrekker, vol humor.

Als fractievoorzitter moest Renkema Berends soms streng toespreken. „John had veel nieuwe ideeën voor de stad.” Waar Berends volgens Renkema moeite mee had, was het systeem van dualisme, landelijk ingevoerd in 2002, waardoor de wethouder geen onderdeel meer was van de fractie. „Daardoor kon hij minder invloed uitoefenen op het stemgedrag van de fractie.”

Hijskranen in de stad zijn goed

Berends groeide op in de Zwolse woonwijk Holtenbroek, met ouders en drie broers. In 2003 brengt hij samen met De Stentor een bezoek aan zijn oude adres. Hij wijst naar het grasveld tegenover zijn oude woonblok. Daar voetbalde hij vaak, „hoewel je ook weer niet altijd in het zicht van je ouders wilde blijven”.

Van 2005 tot 2012 is Berends burgemeester van Harderwijk. Rudi Tink, destijds gemeentesecretaris, leerde hem kennen als een benaderbare, open man. „Hij was van de actie. Tijdens de crisis moesten we fors bezuinigen en waren er grote tekorten bij het megaproject Waterfront. Maar Berends zei: ‘Zorg dat er hijskranen zijn in de stad, dan komt het goed.’”

Toch kon het ook schuren, zegt Tink. „Hij is erg enthousiast, er moet altijd reuring zijn. Dat is goed, maar als het dan even tegenzit, zoals de vertraagde bouw van een brandweerkazerne, kon het wel eens knetteren.”

In die zin was Tink verrast om te horen dat Berends commissaris werd. „Uit een pas uitgekomen rapport blijkt dat veel Gelderse gemeenten de provincie ervaren als een organisatie op te grote afstand.” Tink is benieuwd hoe dat uitpakt, met een „enthousiasteling” als Berends. „Hij zal er alles aan doen om de provincie op de kaart te zetten.”

Dat deed hij ook voor Apeldoorn. Zo raakte de wat anonieme stad uit de financiële problemen en haalde hij grote evenementen binnen. „Hij is overal bij betrokken”, vertelt Carla Maessen, een lokale ondernemer en voorzitter van Stichting Grote Evenementen Apeldoorn. „Het organiseren van zo’n Giro heeft wel iets met de mensen in de stad gedaan” vertelt ze. „Wij zijn bescheiden als Apeldoorners. De Giro heeft de stad kleur gegeven, trots voor de inwoners. Zo van: ‘Kijk ons, Apeldoorn kan dit aan.’”

Familieman

In dat opzicht is hij anders dan zijn voorganger Clemens Cornielje (VVD), die gereserveerder was. Berends praat met iedereen en is een familieman. Bij zijn installatie als burgemeester gaf dochter Simone tips aan zijn nieuwe collega’s: „Als hij door de gangen loopt te fluiten, spreek hem dan aan. Hij loopt graag afdelingen binnen. Je hoeft dan niet te schrikken en direct je werk neer te leggen.”

Die menselijke kant en de evenementen leveren hem ook de kritiek op een feestbeest te zijn. Als Berends in oktober 2018 undercover gaat in een SBS6-programma om de verpaupering van de Staatsliedenbuurt in Apeldoorn van dichtbij te zien, vraagt hij vermomd aan buurtbewoner Leo of de burgemeester niet kan helpen. „Nou”, antwoordt Leo, „dat denk ik niet. De burgemeester, die is meer van het feesten.”

Volgens oud-gemeentesecretaris Tink is dat het bijproduct van zijn stijl, Berends vindt het mooi als een stad bruist. „Ik ben benieuwd of het commissaris zijn die karaktereigenschap gaat veranderen.”

Correctie (8 februari 2019): Bij een eerdere versie van dit artikel stond een foto afgebeeld van de beëdiging van Hans Oosters als commissaris van de koning in de provincie Utrecht, die eveneens op 23 januari plaatsvond. De persoonsverwisseling in het oorspronkelijk aangeleverde bijschrift is door de eindredactie niet opgemerkt. De fout is hierboven hersteld.