Brussel is niet veel wijzer na bezoek May

Nieuw overleg Theresa May kwam naar Brussel met als inzet: flinke wijzigingen aan haar Brexit-deal met de EU. Die kreeg ze niet en het blijft onduidelijk hoe ze het tij denkt te keren.

European Jean-Claude Juncker steekt zijn hand uit naar Theresa May op het hoofdkantoor van de Europese Commissie in Brussel.
European Jean-Claude Juncker steekt zijn hand uit naar Theresa May op het hoofdkantoor van de Europese Commissie in Brussel. Foto Yves Herman/Reuters

Kom met een plan om het akkoord tussen Europese Unie en Verenigd Koninkrijk over een ordelijke Brexit te redden. En leg uit hoe dat plan een meerderheid kan halen in het Lagerhuis. Dat was het dringende verzoek dat Theresa May vanuit de EU had gekregen in de voorbereidingen van haar bezoek aan Brussel donderdag.

Het gebeurde niet. De tijdsdruk mag toenemen, met nog 50 dagen voordat het VK de Europese Unie verlaat. Maar de Britse premier danst nog altijd niet op verzoek, bleek donderdag – althans niet zoals de Europese Unie het wil.

„Ik zal Brexit leveren”, zei May simpelweg na haar gesprekken in Brussel. „Op tijd en met een akkoord.” Ze gaat de komende tijd weer „hard onderhandelen” met de EU en dat zal leiden tot een meerderheid in het Lagerhuis, stelde ze.

Maar hoe? Daar was Brussel niet veel wijzer over toen May weer naar Londen was.

In het Verenigd Koninkrijk werd hier en daar verwacht dat May donderdag een stevige toezegging zou afdwingen. Maar het verloop van de dag liet zien dat de onderhandelingen tussen de EU en het VK vooral in een nieuwe, grimmige fase zijn beland. En dat moet ook duidelijk worden gemaakt aan de respectievelijke thuisfronten.

Dat begon eigenlijk al woensdag, toen president Donald Tusk van de Europese Raad de weerstand in het Verenigd Koninkrijk tegen de EU nog wist te verharden door te reppen over „een speciale plek in de hel” voor Brexiteers „zonder plan”. May hield Tusk donderdag voor dat hij „niet behulpzaam” was geweest om een No Deal te vermijden. Puntje genoteerd, voor als na 29 maart de schuldvraag voor een chaotische Brexit moet worden beantwoord.

Zuur gezicht

May zette donderdag op haar manier de toon. Na haar aankomst in het Berlaymont, het gebouw van de Europese Commissie, schudde ze voor de draaiende camera’s met een zuur, ernstig gezicht de hand van haar belangrijkste gesprekspartner van de dag, Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Ook rond haar ontmoetingen met Tusk en leiders in het Europees Parlement zou ze later op de dag stuurs ogen.

Achter gesloten deuren vertelde May Juncker wat hij vorige week al op tv had gezien: hoe verdeeld het Britse Lagerhuis nog altijd is. En ook hoe er in een serie stemmingen uiteindelijk een meerderheid was ontstaan om May nog maar naar Brussel te laten afreizen voor nieuwe onderhandelingen. Ze legde uit dat ze was gekomen voor „juridisch bindende veranderingen” in de afspraken over de noodoplossing voor de Ierse grens.

Lees ook: Wat is dat nou eigenlijk, die backstop?

Die noodoplossing moet vrede helpen garanderen op het Ierse eiland als er in de komende jaren geen akkoord wordt bereikt over een nieuwe Brits-Europese handelsrelatie.

Dat wist Juncker allemaal al. Maar May ging nog verder: ze schetste hem daarna „verscheidene opties” om tegemoet te komen aan de zorgen in het Lagerhuis. Niet één plan dus, zoals de EU had gewild. Ze kon ook niet garanderen dat welke toezegging ook van de EU wél een meerderheid in Londen zou opleveren.

Andersom ging het al niet soepeler. Juncker vertelde May nog eens dat de Europese Unie niet bereid is het uittredingsakkoord open te breken, waar de noodoplossing deel van uitmaakt. Hij noemde dit akkoord, in een gemeenschappelijke verklaring achteraf, een „zorgvuldig afgewogen compromis tussen de Europese Unie en het VK”. De EU is wél bereid om de uitgangspunten voor de toekomstige relatie „ambitieuzer” te maken.

Ook voor May dus geen verrassingen: Junckers verhaal staat al weken op repeat bij allerlei Europese leiders. Achteraf vatten May en Juncker hun discussie samen als „stevig maar constructief”. Over die woorden waren ze het tenminste eens geworden.

Dynamiek: No Deal

Op het oog ging de Brexit-saga donderdag zo in vertrouwd ritme door: in cirkels. Binnen de EU zit alle Brexit-dynamiek zo langzamerhand bij de voorbereidingen op No Deal. De wetsvoorstellen van de Commissie die naar het Europees Parlement moeten, gaan daar nu in hoog tempo doorheen. Lidstaten hebben hun grootste belangenconflicten bij No Deal intussen overwonnen, zeggen ze, en zijn druk bezig alle praktische en juridische details af te stemmen.

Toch is de hoop dat het uittredingsakkoord alsnog gered wordt niet weg, onderstrepen ook onderhandelaars en betrokkenen van Commissie en lidstaten nog steeds. Juncker en May spraken donderdag tussen alle harde taal door ook af om „in een geest van samenwerking” verder te praten. Voor eind deze maand komen ze opnieuw samen, en maandag gaan EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier en de Britten onderhandelen. Een woordvoerder van Juncker zei achteraf dat zo in elk geval er weer „een weg, een inhoud, een proces” is voor de komende weken.

Lees meer van onze artikelen over de Brexit

In de EU wordt met een zekere hoop gekeken naar bewegingen bij Labour, waar oppositieleider Jeremy Corbyn intussen per brief voorzichtig toenadering tot May zoekt om afspraken te maken over een softere Brexit, met een douaneunie. Dat valt goed in de EU, waar elke stap naar een nauwere relatie verwelkomd wordt. En passant lost dit ook de Ierse grensproblemen op. Maar in Brussel weten ze ook dat May met een zachtere Brexit, gesteund door Labour, een bijna zekere scheuring in haar eigen Conservatieve Partij zou veroorzaken.

Tegelijk hadden ervaren onderhandelaars altijd al voorspeld dat dergelijke moeilijke keuzes pas op het laatste moment mogelijk zouden zijn. En dat laatste moment is nog altijd weken weg. „Het is gewoon nog te vroeg”, zegt een betrokkene, die zich vooral zorgen maakt over de „rationaliteit in het Britse parlement”: het blijft onoverzichtelijk of voldoende Lagerhuisleden zullen meewerken aan het stapsgewijs elimineren van onhaalbare wensen. Mogelijk wordt volgens sommigen pas eind maart duidelijk of Brexit alsnog wordt uitgesteld, ofwel om alsnog het akkoord te kunnen bekrachtigen, of om nog wat tijd te winnen voor No Deal.

Donald Tusk plaatste dit bericht op Twitter, na het bezoek van Theresa May op donderdag: “Nog geen doorbraak in zicht. Onze gesprekken gaan door”.