'Ophef over INF-verdrag leidt aandacht af van het echte probleem'

Joachim Krause Hét probleem voor het Westen is volgens Krause dat Rusland zijn capaciteiten andere landen binnen te vallen al tien jaar versterkt.

Geen traan zal de Duitse veiligheidsexpert Joachim Krause laten om de teloorgang van het INF-verdrag. Het verdrag, dat kernraketten voor de middellange afstand verbiedt, werd vorige week vrijdag opgezegd door de Amerikaanse regering, Rusland volgde een dag later.

Krause, directeur van het instituut voor veiligheidspolitiek in het Noord-Duitse Kiel, deelt niet de bezorgdheid die overheerst in de Europese reacties. En de hoop die onder meer de Duitse bondskanselier Merkel koestert om het verdrag nog te redden vindt hij misplaatst, zegt hij in een telefonisch interview.

Wordt Europa zonder dit verdrag minder veilig?

„Nee, het maakt niet veel uit dat het is opgezegd. Het verdrag had geen militaire betekenis meer. Het gaf hoogstens een illusie van veiligheid.

Verwarring en zorgen over opgezegd INF-verdrag: negen vragen en antwoorden

„De veiligheidssituatie in Europa wordt wel slechter, maar door iets anders: dat Rusland zijn capaciteiten om andere landen binnen te vallen al zo’n tien jaar lang aan het versterken is. Dat is het eigenlijke probleem.

„In het oosten van Oekraïne is Rusland in 2014 een hybride oorlog begonnen [met onder meer het steunen van opstandelingen], maar al een jaar eerder zijn de Russen begonnen systematisch grote legereenheden samen te trekken in de buurt van de Oekraïne. Tot een echte invasie is het nooit gekomen, maar de troepen en luchtmachteenheden stáán er wel en daar gaat een dreiging van uit.

„In de buurt van Finland en de Baltische landen heeft Rusland afgelopen jaren grootschalige militaire oefeningen gehouden, soms met bijna 100.000 manschappen. Dat kan zomaar de opmaat naar een invasie zijn. In die landen, en ook in Polen en Zweden, is men daar heel ongerust over.

„De ophef over het INF-verdrag leidt de aandacht af van het echte probleem. Russische kernwapens waren er tien jaar geleden ook, maar toen hoefde je er niet vanuit te gaan dat die op Duitsland of Nederland gericht zouden worden. Dat is nu anders.

„Die raketten zijn deel van een Russisch plan voor zogeheten ‘escalatiedominantie’ in Europa. Dat wil zeggen: als Rusland bijvoorbeeld de Baltische landen binnenvalt, die lid zijn van de NAVO, dan staat het bondgenootschap voor de keus dat te accepteren dan wel die landen te heroveren.

„Maar als Rusland kernwapens heeft waarmee het steden of militaire installaties in Europa kan bedreigen, is de keus: de Russische bezetting accepteren, of een nucleaire reactie van de Russen riskeren wanneer je probeert je bondgenoten te bevrijden. Dat is escalatiedominantie: dat een land in staat is met behulp van de dreiging met een kernoorlog te dicteren hoe andere landen handelen.”

Dan zijn die kernraketten toch een wezenlijk onderdeel van de dreiging en zou het toch beter zijn als ze verboden waren?

„Maar onder het INF-verdrag zijn alleen op land gestationeerde raketten verboden, niet raketten die van onderzeeërs of vliegtuigen worden afgevuurd. Een omvattend verbod van álle kruisvluchtwapens met een groot bereik zou zeker nuttig zijn. Maar dat lijkt me niet haalbaar.”

Schond Rusland het INF-verdrag inderdaad, zoals de VS en NAVO zeggen?

„Waarschijnlijk wel. Met een raket die bekend staat als de variant op land van de Kalibr, een kruisvluchtwapen dat Rusland drie jaar geleden met succes vanuit de Kaspische Zee heeft ingezet in Syrië. Het is een Russische tegenhanger van de Amerikaanse Tomahawk-raket, met een reikwijdte tot 2.000 kilometer.”

Europese politici zeggen dat ze het INF-verdrag nog willen redden.

„Dat is zinloos, pure symboolpolitiek. En het is ook gevaarlijk, want het verscherpt de verdeeldheid binnen de NAVO. Waar het nu om gaat is te zorgen dat Rusland het niet in zijn hoofd haalt de Baltische landen binnen te vallen.

„Daarom heeft de NAVO daar een klein aantal conventionele troepen, zo’n drie tot vierduizend man, de omvang van een brigade. Dat is totaal geen bedreiging voor Rusland. Het is vooral een symbolische aanwezigheid, zoals de Amerikaanse, Britse en Franse troepen die in de Koude Oorlog in West-Berlijn waren gestationeerd.

Lees ook deze reportage over de grootste NAVO-oefening sind het eind van de Koude Oorlog, afgelopen oktober

„Maar tegen een Russische invasie zouden ze geen kans hebben. Om de Baltische landen te verdedigen heb je drie of vier divisies nodig, 30.000 tot 40.000 manschappen.

„Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk willen echter niet de afspraak breken die de NAVO met Rusland heeft gemaakt om geen substantiële troepenaantallen te stationeren in landen die zich na de Koude Oorlog bij de NAVO hebben aangesloten. De vraag is of je je in de huidige situatie nog aan die afspraak moet houden. Ik vind van niet.”

Moeten er om Rusland af te schrikken ook kernraketten in Europese landen worden geplaatst?

„Daar zal binnen de NAVO over gesproken worden. Ik denk dat het zal uitlopen op stationering van Amerikaanse Tomahawks met een nucleaire lading. Misschien in Polen, niet in Duitsland.”

De Duitse regeringspartij SPD heeft zich er al tegen uitgesproken, het zou Koude-Oorlogsdenken zijn.

„De SPD is volledig vervreemd van de realiteit. Ze gelooft nog steeds dat de problemen met Rusland opgelost kunnen worden met de toenaderingspolitiek van Willy Brandt [bondskanselier van 1969 tot 1974]. Binnen de CDU zijn ook geen politici die opgewassen zijn tegen de huidige situatie. Bondskanselier Merkel begrijpt niets van defensiepolitiek en haar minister van Defensie evenmin.

„Op dit terrein is er geen Duitse leiding. In Frankrijk heeft het thema ook geen prioriteit, het Verenigd Koninkrijk heeft andere zaken aan zijn hoofd en in de VS ontbreekt duidelijke leiding.”

Kunnen we ons nog wel op de NAVO verlaten, nu president Trump zoveel reserves over het bondgenootschap heeft?

„Ik denk het wel. Trump praat veel onzin, maar het establishment in de Republikeinse partij probeert in de internationale politiek toch koers te houden. We hebben nog twee jaar Trump voor de boeg, als we die doorstaan zal het weer beter worden.”

Ziet u in deze strategische situatie een militaire rol weggelegd voor de Europese Unie? Een Europese kernmacht?

„Nee, daarvoor is de EU niet geschikt. Dit kunnen we alleen binnen de NAVO regelen.

Lees ook: is een verdrag zonder China en India niet achterhaald?

Gelooft u in een nieuw INF-verdrag, waarbij ook China en India betrokken worden?

„Dat is niet realistisch. De Chinezen willen hun handen niet door zoiets laten binden, en India ook niet. Bovendien, het heeft alleen zin als je ook kruisraketten erbij betrekt die vanuit zee en vanaf vliegtuigen gelanceerd kunnen worden. Het lijkt me uitgesloten dat men het daarover eens wordt, want dan zouden de Amerikanen hun Tomahawks moeten opgeven. En die zijn voor hen een heel belangrijk wapen bij interventies in allerlei delen van de wereld.”

Stevenen we in Europa niet af op een wapenwedloop?

„Ach, dat is zo’n spookbeeld. Ik ben terughoudend met die term. Ik ken geen oorlog die is uitgebroken omdat er een wapenwedloop was. Ik ben blij dat we in de Koude Oorlog een wapenwedloop hebben beleefd en geen oorlog. De angst voor een wapenwedloop wordt in een land als Duitsland gebruikt om de discussie over strategische vragen uit de weg te gaan.”

Toch zegt u zelf ook dat Rusland zich sinds tien jaar sterk bewapent.

„Maar met de bewapening van de Sovjet-Unie is dat niet te vergelijken, dit gebeurt op een veel lager niveau. Wat niet wegneemt dat het voor veel landen een bedreiging is en daarmee in strijd met de afspraken over een veilige ordening in Europa. En als die verstoord wordt, ook al is het alleen maar op regionaal niveau, dan moeten we er iets aan doen.”

    • Juurd Eijsvoogel