Geldprobleem rechtspraak blijft

Geldtekort Het tekort is opgelopen tot 50 miljoen euro. Zelfs extra bezuinigingen lossen de structurele problemen niet op.

Rechtszaal in het Paleis van Justitie in Den Haag.
Rechtszaal in het Paleis van Justitie in Den Haag. Foto Roel Visser/ANP

Zelfs als er tien kleine rechtbanken worden gesloten zullen de financiële problemen in de rechtspraak niet definitief worden opgelost. Die problemen zijn zo structureel dat de Raad voor de Rechtspraak, de organisatie van de rechterlijke macht, ze niet zelf kan oplossen met wat grote en kleine ingrepen.

Het advies dat de Boston Consulting Group donderdag uitbracht, na maandenlang tot in de kleinste details de hele financiering van de rechtspraak doorgelicht te hebben, moet voor zowel de Raad als voor minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) een domper zijn.

De Raad had om het advies gevraagd als voorbereiding op de gesprekken later deze maand met de minister over de financiële toekomst. Maar de minister zelf keek ook uit naar het rapport. Hij hoopte er voorstellen in te vinden voor de bezuinigingen van 54 miljoen die hij de rechtspraak heeft opgelegd.

Die voorstellen staan er wel in. Maar een structurele oplossing zijn ze niet, aldus het rapport. Om de financiële problemen – het tekort is opgelopen tot 50 miljoen euro – echt op te lossen, moet de wijze waarop de rechtspraak wordt gefinancierd op de schop.

Het rapport zet de verhoudingen tussen de Raad voor de Rechtspraak en Dekker op scherp. De minister vindt dat de rechtspraak in principe zelf haar financiële problemen moet oplossen. Daar is de Raad in 2002 tenslotte (mede) voor opgericht. De pijnlijke conclusie van het advies is: dat kán de rechtspraak dus niet.

Voor de Raad zal het rapport aanleiding zijn om tijdens de onderhandelingen extra geld en een ander systeem van financiering te eisen. Tegelijkertijd kan Dekker in het rapport voorstellen voor bezuinigingen vinden. In een brief aan de Tweede Kamer schreef hij donderdag al tijdens de onderhandelingen ook over besparingen te willen praten.

Want de rechtspraak kán bezuinigen, stelt het onderzoek. In totaal voor zo’n 11 miljoen euro, bijvoorbeeld door minder uit te geven aan ICT-ondersteuning. Daarnaast zouden de tien kleinere rechtbanken gesloten kunnen worden, wat nog eens zo’n 10 tot 14 miljoen euro oplevert.

Die bezuinigingen kunnen wel de kwaliteit van de rechtspraak aantasten, staat in het advies. En zelfs áls ze worden uitgevoerd, blijft er een geldtekort: het is onvoldoende om de 54 miljoen euro aan bezuinigingen die onder kabinet-Rutte II zijn opgelegd te halen.

Bezuinigingen nemen bovendien de structurele oorzaken van het geldtekort niet weg. De zwaarte van rechtszaken is toegenomen, zonder dat de rechtspraak daar extra geld voor krijgt. Daarnaast heeft het mislukte digitaliseringsproject KEI voor problemen gezorgd. Dat zou oorspronkelijk 7 miljoen euro kosten, maar uiteindelijk is er meer dan 200 miljoen euro aan uitgegeven.

Een fundamentelere oorzaak is de manier waarop de rechtspraak gefinancierd wordt. Nu is dat per zaak, maar het aantal rechtszaken is de afgelopen jaren afgenomen. Dat betekent minder inkomsten voor de rechtspraak, terwijl de zaken die overblijven tijdrovender zijn geworden.

De hele financiering van de rechtspraak kán op de schop, stelt het onderzoek. Een minder rigoureuze en politiek beter haalbare optie is om de financiering minder te laten afhangen van het aantal zaken.

Lees ook: Digitalisering rechtspraak is mislukt en moet helemaal opnieuw
    • Mark Lievisse Adriaanse