Ergernis over dubbele EU-houding Rutte

Europa-debat

Het jaarlijkse Kamerdebat over de Europese Unie stond in het teken van recente uitspraken van Rutte en Blok. „Ik vrees dat Rutte de EU ziet als een vaasje.”

Theresa May en Mark Rutte.
Theresa May en Mark Rutte. Foto Piroschka Van De Wouw

Het waren soms twee parallelle werelden die donderdag in de Tweede Kamer debatteerden over de staat van de Europese Unie. In die van menig Kamerlid ging het vooral over de portemonnee: de EU mag Nederland niet te veel kosten. Terwijl de ook aanwezige Europarlementariërs, die traditioneel bij dit debat mogen aanschuiven, het vaker hadden over de wereld en de kwetsbare positie daarin van de EU – en van Nederland.

Europarlementariër Esther de Lange (CDA) verbaasde zich over de toon. „We mogen ook wel eens dingen noemen die goed gaan.” Haar PvdA-collega Paul Tang riep op tot een constructieve houding. „Kibbelen mag dan een gewoonte zijn hier in Den Haag, het levert niet veel invloed op in Europa.” Sophie in ’t Veld (D66) laakte de nadruk die werd gelegd op nationale soevereiniteit. „In de wereld van Trump en Xi, van Google en Huawei, is dat gevaarlijke dagdromerij.”

Lees ook: over de macht van big data

Vooral premier Mark Rutte en minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) moesten het ontgelden. Rutte vanwege zijn recente opmerking dat de EU-verkiezingen in mei „niet zo relevant” zijn. „Volgens mij staat er toch wel wat op het spel”, zei De Lange, wijzend op de grote uitdagingen migratie, klimaat en veiligheid. „Ik vrees dat de premier de EU ziet als een vaasje”, zei Bas Eickhout (GroenLinks).

Oud spelletje

Eickhouts partijgenoot en Kamerlid Kathalijne Buitenweg, zelf ook ooit Europarlementariër, verweet Rutte dubbelspel: vorig jaar gaf de premier, die gezien wordt als kandidaat voor een toppost in Brussel, zijn Europese geloofsbrieven af, met twee grote toespraken in Straatsburg en Berlijn. „Maar de premier speelt ook nog steeds zijn oude spelletje, waarin hij het Europees Parlement kleineert en omlaag haalt — heel anders dan Macron en Merkel, regeringsleiders van groter formaat.”

Rutte zei dat hij verkeerd begrepen is toen hij de gewraakte uitspraak deed, in het tv-programma Buitenhof. D66-leider en coalitiegenoot Rob Jetten wilde weten of de premier daarmee zegt dat hij de EU-verkiezingen wél belangrijk vindt en alle Nederlanders oproept om te gaan stemmen. Rutte: „Totaal goede samenvatting!”

Het verwijt van dubbelspel keerde later terug, toen Rutte zich wel streng toonde over de uitdijende begrotingsplannen van Italië („Nee, nee, nee!”), maar weinig zei over schendingen van de rechtsstaat in Polen en Hongarije. Buitenweg begon weer over leiderschap. „Laat het wat meer zien.” Waarop de premier haar bezwoer dat hij de rechtsstaat net zo belangrijk vindt als geld. „Europa is behalve een markt óók een waardengemeenschap.”

Ook de kritiek op minister Blok hield verband met uitingen in de media. In een opiniestuk maandag in The Financial Times verweet hij het Europees Parlement te veel bemoeizucht en de Europese Commissie juist te weinig, omdat die begrotingsregels niet strikt genoeg zou toepassen. De Commissie moet zich niet ‘politiek’ opstellen, maar ambtelijk, vindt Blok, kritiek die in Den Haag al zeker sinds de vorige EU-verkiezingen in 2014 te beluisteren valt.

Warm pleidooi

CDA’er De Lange hield de minister voor dat de Commissie niet minder, maar méér „politiek en strategisch moet gaan denken”. Neem China, zei ze: pas je de EU-regels strikt toe dan mogen Chinese staatsbedrijven hier gewoon investeren. „Een ambtenaar kijkt tot aan de Europese grenzen en laat het wellicht gebeuren, maar kijk je even op uit je wetsteksten, dan zie je wat er in de wereld gebeurt en dat je moet screenen.” De uitspraken van Blok en Rutte contrasteerden volgens menigeen met de Europa-nota van het kabinet, de directe aanleiding voor het debat. Die ‘Staat van de EU’ leest als een warm pleidooi voor een constructieve, actieve Nederlandse opstelling, helemaal nu er door het vertrek van de Britten volop politieke ruimte lijkt te ontstaan. „Ik wilde eigenlijk beginnen met een heel positief verhaal”, begon Eickhout zijn inbreng. „Maar toen kwam dat artikel van de heer Blok.”

Lees ook: over de stoelendans om Europese topposten

Buitenweg noemde Bloks opiniestuk „woestmakende flauwekul”. Blok betoogt dat alleen de EU-regeringsleiders de volgende Commissievoorzitter mogen kiezen en dat het Europarlement dit voorrecht wil afpakken met een „institutionele staatsgreep”. Grote woorden, die Blok tijdens het debat niet herhaalde. Nu had hij het over „niet netjes”. Het zorgde opnieuw voor geknetter tussen VVD en D66. „Niet netjes is toch heel wat anders dan een staatsgreep”, zei Jetten. Blok beriep zich op „dichterlijke vrijheid”. Even later was hij wel kritisch over het taalgebruik van Europees ‘president’ Donald Tusk. Die zei woensdag dat er „een speciaal plekje in de hel” is voor degenen die zonder plan Brexit hebben afgedwongen. Blok: „Dat helpt natuurlijk niet als de onderhandelingen al zo ingewikkeld zijn.”

    • Stéphane Alonso