We weten niet wat een normale portie is, advies: Eet wat in je hand past

Eten Een nieuw Brits voedingsadvies gebruikt de hand om te bepalen hoe groot een portie moet zijn. Handig of onverstandig?

Vroeger at je vla uit een dessertschaaltje, tegenwoordig gebruiken veel mensen soepkommen voor hun toetje. In zo’n soepkom doe je meer en dat eet je dan ook op. Zakken chips zijn groter dan vroeger, ijsjes, de pizza bij de pizzeria, zelfs gerechten in kookboeken.

Porties zijn sinds de jaren tachtig steeds groter geworden. En hoe toevallig, de bevolking steeds zwaarder. Gemiddeld eten mensen 35 procent meer als ze twee keer zo veel voorgezet krijgen, weet Ingrid Steenhuis, VU-hoogleraar preventie en volksgezondheid.

In Groot-Brittannië zijn porties misschien nog wel groter dan in Nederland. In elk geval is er meer overgewicht: 62 procent van de volwassenen is er te zwaar. Daarom hebben de Britten nu een nieuwe richtlijn die mensen moet helpen gezondere porties te eten. In het land dat nooit afscheid nam van lichaamsdelen als maat (inch en feet) moet de hand het portiemaatje worden.

Een boterham of een banaan is een portie van zichzelf. Een glas melk is ook duidelijk. Maar bij alles wat je zelf doseert, kan je hand helpen maat te houden. Gebakken zalm: een moot zo groot als de helft van je hand. Popcorn: drie handen vol. Brie: een stukje dat op twee duimen past. En omdat de hand van een volwassen man groter is dan die van een meisje van zes past een portie vanzelf bij de behoefte, is de gedachte.

De British Nutrition Foundation heeft geen patent op het handmaatje. Zo verscheen deze maand Het Scandi Sense Dieet, een afvalboek van de Deense Suzy Wengel, die na jarenlang jojoën stopte met calorieën tellen en de sleutel voor een gezond gewicht in haar hand vond. Elke maaltijd één à twee handen groente, één hand eiwitten (vlees, vis, zuivel, ei) en één hand koolhydraten en/of fruit. Op de foto’s zie je een hand met drie aardappeltjes, een halve paprika of een half sneetje bruin brood met een braam, drie frambozen en twee kersen.

Verwarring

Het lijkt doeltreffend, zo’n intuïtieve manier van meten. Maar de voorbeelden laten zien hoe verwarrend het kan zijn. De Britten definiëren een portie (ongekookte) spaghetti als een rondje tussen duim en wijsvinger zo groot als een munt van één pond. Dat zijn al twee denkstappen: hand en munt. En een halve paprika past in één hand van de Deense diëtiste, maar waarom zou een hele paprika niet passen? In het boek zien we ook een hamburger met daarop twee plakjes gebakken spek: als je mag stapelen wordt sjoemelen wel heel makkelijk.

Het Nederlandse Voedingscentrum geeft portie-advies in grammen. Juist om die verwarring te voorkomen. Een man van 44 mag 40 gram kaas, een zesjarig meisje de helft. Ook Ingrid Steenhuis weet dat mensen het moeilijk vinden om met de hand – of met een golfbal of softbal, zoals ze in de VS doen – portiegrootte goed in te schatten. „Het kan wel helpen, maar nooit is aangetoond dat het werkt.”

We lijden aan portion distortion, we weten niet meer wat een normale portie is.

Ingrid Steenhuis, VU-hoogleraar preventie en volksgezondheid

Steenhuis schreef het boek Smartsize me en deed onderzoek naar wat wel en niet helpt om mensen gezondere porties te laten eten. Het begint er al mee dat we onze intuïtie nauwelijks kunnen vertrouwen. „We lijden aan portion distortion, we weten niet meer wat een normale portie is.”

Wat je normaal vindt hangt af van je opvoeding en wat je om je heen ziet. „Als je in restaurants grote borden vol spaghetti krijgt, zul je dat thuis sneller nadoen”, zegt Steenhuis. Maar de norm wordt ook gesteld door de industrie, die op alle mogelijke manieren bijdraagt aan de confusie. Bij de voedingswaarden op de verpakking wordt uitgegaan van kleine porties, zodat de hoeveelheid suiker of vet per portie wel lijkt mee te vallen – maar wie eet er nou één reepje van een Twix? Of porties en verpakkingen zijn juist extra groot, om je het gevoel te geven dat je waar voor je geld hebt en je op die manier te verleiden.

Lees ook: Minder vlees op je bord? Dat heeft niemand door

De laatste tijd maken fabrikanten hun ongezonde producten soms kleiner, zoals met Magnum-ijsjes is gebeurd. Maar is dat dan een ‘normaal’ ijsje? Steenhuis: „Eerst hebben ze de porties heel groot gemaakt en nu zijn ze een piepklein beetje kleiner. Dat schiet niet echt op.”

Hoe de verleidingen te weerstaan

Wat studies laten zien: labels en etiketten die portiegroottes aanbevelen, hebben weinig effect. Je zult je dus zelf bewust moeten worden van de verleidingen en de manieren om die te weerstaan. Steenhuis: „Koop bijvoorbeeld geen voordeelverpakkingen. Of bepaal vooraf hoeveel je ergens van eet, bijvoorbeeld door chips in een bakje te doen of je maaltijd in de keuken op te scheppen en alleen groente op tafel te zetten.” Of je van kleinere borden ook minder eet, daarover is de wetenschap het niet eens, zegt Steenhuis. Maar je kunt wel minder kwijt op een klein bord – denk aan het dessertschaaltje – en dat scheelt allicht iets.

Het Britse advies laat nog een andere lastigheid zien: veel porties zijn al voor de consument bepaald. Een wrap, een pitabroodje, een bagel: je eet gewoon het hele ding. En zo staat het ook in het Britse advies: geen bagel zo groot als je hand maar ready portioned. Saillant is daarom dat het Britse portie-advies gesponsord werd door supermarkten en producenten.

    • Martine Kamsma