Koolmees duwt de boze bonden richting pensioenoverleg

Pensioenbrief Koolmees De vakbonden zijn boos dat Koolmees gewoon doorgaat met pensioenhervorming. Zijn brief moet de bonden weer naar de overlegtafel brengen.

Premier Mark Rutte (links) zei vrijdag te vrezen „tijd te verliezen als we pas voorbereidingen gaan treffen zodra er een akkoord is”, als verklaring waarom minister Koolmees (rechts) de pensioenbrief stuurde.
Premier Mark Rutte (links) zei vrijdag te vrezen „tijd te verliezen als we pas voorbereidingen gaan treffen zodra er een akkoord is”, als verklaring waarom minister Koolmees (rechts) de pensioenbrief stuurde. Foto Koen van Weel/ANP

Iedereen snapt dat minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) blijft proberen de pensioenen te veranderen, nadat het mislukt is een pensioenakkoord te sluiten met vakbonden en werkgevers. Maar de plannen die Koolmees vrijdag presenteerde, wekken de woede van de vakbonden.

De minister schreef aan de Tweede Kamer dat hij alvast wetswijzigingen voorbereidt en een aantal pensioenplannen laat doorrekenen. Vakbonden noemden de brief een „klap in het gezicht” van werkenden en gepensioneerden. Met de plannen in Koolmees’ brief zit de minister „volstrekt op een dwaalspoor”, zei CNV-voorzitter Arend van Wijngaarden.

De bonden blijven actievoeren. En de Tweede Kamer voert deze woensdag een debat met de minister over het pensioen.

1. Hoe wil Koolmees verder met de pensioenhervorming?

Koolmees zegt dat hij nog steeds „open” staat voor gesprekken met de vakbonden en werkgevers. Toch gaat hij alvast aanpassingen voorbereiden.

Zo waren het kabinet, vakbonden en werkgevers het al grotendeels eens over het persoonlijker maken van de pensioenopbouw.

Nu krijgt iedereen, jong en oud, voor elke euro pensioenpremie evenveel pensioen. Maar de inleg van een jongere is veel meer waard, omdat die langer kan renderen. Bij een persoonlijker opbouw zou je in de eerste helft van je loopbaan méér pensioen krijgen voor die ene euro, en in de tweede helft minder.

De overstap op een persoonlijker pensioenopbouw is voor een aantal generaties nadelig: de veertigers en vijftigers die in het huidige systeem relatief weinig pensioenrechten opbouwen. Koolmees laat nu uitzoeken hoe hij die mensen kan compenseren.

Verder kondigt hij allerlei maatregelen aan waarmee het pensioen individueler gemaakt kan worden. Zo wil hij het mogelijk maken dat mensen op hun pensioendatum een deel van het door hen gespaarde pensioen kunnen opnemen om de hypotheek mee af te lossen.

2. Waarom zijn de vakbonden boos?

De bonden vinden het onacceptabel dat de brief vooral ingaat op plannen om het pensioen individueler te maken. Dat willen vooral de regeringspartijen D66 en VVD graag.

De brief van 13 kantjes rept met geen woord over de nieuwe pensioensoort die de vakbonden en werkgevers hadden bedacht. Dat pensioen zou helemaal niet zo individueel worden. De premie zou wel persoonlijker worden, maar pensioenfondsen zouden alle premies blijven beleggen vanuit één gezamenlijke pot.

Ook zeggen de bonden dat ze pas weer gaan onderhandelen als Koolmees hun aanvullende eisen meer tegemoetkomt. Eind november mislukten de onderhandelingen vooral omdat de bonden meer toezeggingen wilden over onder meer een langzamer stijging van de AOW-leeftijd, een pensioenplicht voor zzp’ers en mogelijkheden tot vroegpensioen voor mensen met een zwaar beroep. Op die gebieden doet de minister in zijn brief geen concrete nieuwe toezeggingen.

3. Dreigt het kabinet de vakbonden te passeren?

Nee, zegt het kabinet. „Wij willen er samen met de bonden en werkgevers uitkomen”, zei premier Rutte vrijdag. „Maar we dreigen tijd te verliezen als we pas voorbereidingen gaan treffen zodra er een akkoord is.” Het kabinet gebruikt de brief om de bonden weer aan tafel te krijgen. Zo zegt Koolmees dat hij de dreigende pensioenverlagingen bij een aantal fondsen alléén wil voorkomen als er een pensioenakkoord komt. De boodschap is: als vakbonden de pensioenkortingen willen voorkomen, moeten ze zaken doen.

Koolmees komt de bonden ook tegemoet door snel onderzoek te laten doen naar het tempo van de stijgende AOW-leeftijd. Dat wilde ook de Tweede Kamer graag. Het Centraal Planbureau en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu gaan nu onderzoeken of de AOW-leeftijd langzamer kan stijgen en of dat betaalbaar is. De uitkomsten kunnen een opmaat zijn naar extra toezeggingen, maar daar wil nog niemand op vooruitlopen – ook niet achter de schermen.

Lees ook de reconstructie van het mislukte pensioenoverleg: Rutte zag: de bonden kwamen met steeds meer eisen

4. Heeft Koolmees de vakbonden nodig?

Juridisch gezien niet, in de praktijk wel. De minister en de Tweede Kamer mogen de wetten en regels bedenken voor de pensioenen. Maar daarin worden alleen randvoorwaarden geregeld.

Hoe het pensioen er precies uitziet, is aan de pensioenfondsen zelf. En die worden bestuurd door vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers (vaak vakbondsleden) en gepensioneerden. Het kabinet heeft de sociale partners nodig voor een goede uitvoering van een nieuw soort pensioen.

Daarnaast is de kans groot dat Koolmees in de Eerste Kamer steun nodig heeft van GroenLinks of de PvdA, als de coalitie haar meerderheid in de senaat verliest na de Statenverkiezingen. Deze linkse oppositiepartijen zullen niet zomaar akkoord gaan met een plan dat de vakbonden verwerpen.

5. Hoe gaat het nu verder met de pensioenhervorming?

Ingewijden verwachten dat er pas na de Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart weer onderhandelingen op gang kunnen komen tussen kabinet, werkgevers en vakbonden. Mogelijk schuiven dan ook oppositiepartijen als GroenLinks of de PvdA aan.

Vóór de verkiezingen zijn de vakbonden nog bezig met hun pensioenacties. Aanstaande maandag willen de politiebonden met honderden agenten de toegang tot het ministerie van Sociale Zaken en het kantoor van werkgeversvereniging VNO-NCW blokkeren. En op 18 maart, twee dagen voor de verkiezingen, willen de vakbonden in het hele land acties organiseren.

Op het ministerie wordt ingeschat dat de vakbonden en oppositiepartijen na de verkiezingen meer bereidheid hebben om een compromis te sluiten. Niet alleen omdat het hoogtepunt van de pensioenacties dan achter de rug is, maar ook omdat de dreigende pensioenkortingen dan nog steeds in de lucht hangen.

De twee grote pensioenfondsen voor de metaalsector, PMT en PME, dreigen eind dit jaar al kortingen te moeten aankondigen. Naarmate die kortingen dichterbij komen, zal ook de druk op de vakbonden toenemen om tóch een akkoord te sluiten.

Maar dan verwachten de bonden ook meer toezeggingen van het kabinet. „Minister Koolmees moet duidelijk maken hoe we er samen weer uit kunnen komen”, zegt FNV-bestuurslid Tuur Elzinga. „Nu negeert hij dat nog volkomen.”

    • Christiaan Pelgrim