Paus spreekt voor het eerst openlijk over seksueel misbruik nonnen door priesters

Misbruik in de kerk Franciscus heeft maatregelen beloofd tegen seksueel misbruik van nonnen. „Ik geloof dat het nog steeds wordt gedaan.”

Paus Franciscus gaat aan boord van zijn vliegtuig.
Paus Franciscus gaat aan boord van zijn vliegtuig. Foto Vaticaan

Voor het eerst heeft paus Franciscus in het openbaar toegegeven dat in het zwartboek over seksueel misbruik binnen de katholieke kerk een apart hoofdstuk hoort over priesters en bisschoppen die nonnen seksueel misbruiken.

Met hun werk in ziekenhuizen, scholen en in de sociale opvang zijn nonnen essentieel voor het instandhouden van de maatschappelijke rol van de Katholieke Kerk. Maar tot voor kort werden beschuldigingen van nonnen over seksueel misbruik door de mannelijke hiërarchie onder tafel geveegd.

In 2018 schreef de paus een brief over misbruik binnen de Katholieke Kerk. Critici wilden na die woorden ook daden zien

Nieuw zijn die beschuldigingen niet. Al in 2001 schreef de National Catholic Reporter op basis van verschillende rapporten over misbruik van nonnen in tientallen landen. Vorige zomer demonstreerden Indiase nonnen om het ontslag te eisen van bisschop Mulakkal, die ervan wordt beschuldigd zich bij herhaling aan een non vergrepen te hebben. In november hekelde de UISG, de unie van vrouwelijke religieuze ordes, de „cultuur van stilte en geheim” waartegen nonnen aanlopen die misbruik aan de kaak willen stellen. Vorige week kritiseerde de vrouwenbijlage van de Vaticaanse krant Osservatore Romano de mannencultuur binnen de clerus, waarin de vrouw al eeuwenlang als een gevaarlijke verleidster wordt voorgesteld en mannen ongestraft hun macht kunnen misbruiken.

'Het is nog niet voorbij'

Op de terugreis van zijn bezoek aan Abu Dhabi kreeg de paus een vraag hierover van meereizende journalisten. Over twee weken wordt in het Vaticaan een conferentie gehouden over seksueel misbruik van minderjarigen, maar wordt het ook niet eens tijd te kijken naar het misbruik van nonnen?

„Het is waar, binnen de Kerk zijn er geestelijken geweest die dit hebben gedaan, in sommige samenlevingen een beetje meer dan in andere”, antwoordde de paus. „En ik geloof dat het nog steeds wordt gedaan. Het is niet iets dat voorbij is op het moment dat je het je realiseert.”

Hij herinnerde eraan dat zijn Duitse voorganger, Benedictus XVI, een in Frankrijk gevestigde nonnencongregatie heeft ontbonden, omdat de priester die deze orde had opgericht met een aantal medestanders de vrouwen in een situatie van „seksuele slavernij” had gebracht.

Zonder in details te treden beloofde de paus dat er meer zal gebeuren om het probleem aan te pakken. Sommige congregaties en lokale bisschoppenconferenties hebben zelf al regels opgesteld – bijvoorbeeld om te voorkomen dat nonnen na hun werk aangewezen zijn op een autorit terug alleen met een priester. Ook zijn er trainingen om duidelijk te maken dat de belofte van gehoorzaamheid niet betekent dat een non alles moet doen wat een bisschop haar vraagt – in India was dat een issue.

Veilige sekspartners

Misbruik van nonnen is uit alle continenten gemeld: Chili, de Filippijnen, India, de VS zijn vaak genoemd. Maar vooral in Afrika is dit vaak voorgekomen: tijdens de AIDS-crisis werden nonnen door priesters en bisschoppen die zich niet aan hun celibaatbelofte wilden houden, gezien als veilige partners om seks mee te hebben.

In een gesprek met het Amerikaanse katholieke blad The Boston Pilot zei zuster Eneless Chimbali, die een leidende rol heeft binnen Afrikaanse nonnenordes, dat de situatie de afgelopen vijftien jaar „enorm vooruit is gegaan”. Maar het zou mooi zijn, zei ze, „als de kerk vrouwen als vrouwen kan accepteren, en niet als instrumenten of gereedschap om te gebruiken”.