NRC checkt: ‘Kosovo schendt internationaal recht met oprichting leger’

Dat zei de Russische president Poetin vorige maand bij een bezoek aan Belgrado. Maar klopt het?

President Vladimir Poetin geeft een toespraak tijdens zijn bezoek aan Belgrado op 17 januari 2019.
President Vladimir Poetin geeft een toespraak tijdens zijn bezoek aan Belgrado op 17 januari 2019. Foto AFP/VLADIMIR ZIVOJINOVIC

De aanleiding

De Russische president Poetin bracht vorige maand een bezoek aan Belgrado. Er waren jubelende menigtes, een cadeau van de Servische president Aleksandar Vucic (een schattige herderspup) en interviews in de media. In de Servische krant Politika haalde Poetin hard uit naar een recent besluit van Kosovo om zijn strijdkrachten, de Kosovo Security Force (KSF), om te vormen tot volwaardig, lichtbewapend leger.

Ook was Poetin verbolgen over de volgens hem lauwe Europese reactie. „Ik zal niet verbergen dat ik verbaasd was over de behoorlijk passieve reactie van de Europese Unie op het besluit van het Kosovaarse parlement om de Kosovo Security Force in de komende jaren te transformeren tot een volwaardig leger […] Het is nauwelijks in het belang van de EU om de ogen te sluiten voor zulke eenzijdige acties, die een ernstige schending zijn van het internationaal recht […]”, aldus Poetin.

We checken of de oprichting van een leger door Kosovo het internationaal recht schendt.

Waar is het op gebaseerd?

Kosovo verklaarde zich in 2008 onafhankelijk van Servië, een beslissing die internationaal nog altijd wordt betwist. In 2009 werd de Kosovo Security Force opgericht, een paramilitaire organisatie met 4.000 manschappen. In december gaf het Kosovaarse parlement gehoor aan een langgekoesterde wens om de KSF om te vormen tot leger, bestaand uit 5.000 actieve soldaten.

Moskou en Belgrado reageerden woedend en stelden dat Kosovo het internationaal recht schendt. Washington en enkele EU-landen steunden het initiatief omdat zij Kosovo beschouwen als onafhankelijke staat met zelfbeschikkingsrecht. Wel uitten zij zorgen over de spanningen die het besluit oproept in de regio. De NAVO reageerde afkeurend en noemde het besluit „slecht getimed”, de EU riep op tot een „geleidelijk proces in lijn met de Kosovaarse grondwet”.

En, klopt het?

De vraag leidt bij deskundigen tot geestdrift en hevig debat, maar niet tot eenduidige antwoorden. „Het hang er maar net van af hoe je dit bekijkt”, zegt James Ker- Lindsay, Balkan-expert en hoogleraar aan de London School of Economics and Political Science.

„Vanuit Russisch oogpunt is Kosovo niet onafhankelijk, maar een deel van Servië. Daaruit vloeit voort dat de stap van Kosovo illegaal is. Maar voor, zeg, de Nederlandse overheid, dat Kosovo wél erkent als onafhankelijke staat, heeft Kosovo het recht om een eigen gewapende macht op te richten.”

Volgens Geoff Gordon, onderzoeker bij het Asser Instituut voor internationaal en Europees recht in Den Haag „is er geen internationale regel die stelt dat je geen leger mag oprichten. Poetins standpunt is begrijpelijk omdat Rusland Kosovo ziet als deel van Servië. Om de KSF unilateraal in een leger te veranderen, druist dan in tegen afspraken die gemaakt zijn in de VN-Veiligheidsraad en die volgens Rusland nog altijd gelden. Andere staten mogen dat argument verwerpen, dat maakt het niet onwaar. Hoogstens misleidend.”

Zijn collega Bérénice Boutin doet per e-mail een duit in het zakje met de stelling dat de afspraken in de Veiligheidsraad [resolutie 1244 over demilitarisering, red.] „niet zo geïnterpreteerd kunnen worden dat Kosovo nooit een leger met verdedigingscapaciteit mag oprichten”.

Conclusie

Het internationaal recht weigert het standpunt over Kosovo van de ene partij boven dat van de ander te stellen. Dat Poetin het internationaal recht naar de Russische kant trekt ten faveure van zijn eigen politieke boodschap is misleidend. Strikt genomen zijn beide argumenten volgens het internationaal recht correct. Daarom beoordelen wij de stelling als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt