Nieuwe eilanden in de oceaan bepalen ontstaan nieuwe pinguïnsoorten

Evolutie Pinguïns zijn goede zwemmers, maar in hun evolutie waren juist eilanden belangrijk voor de vorming van nieuwe soorten.

Twee Adeliepinguïns nemen een duik in een Mexicaanse dierentuin.
Twee Adeliepinguïns nemen een duik in een Mexicaanse dierentuin. Foto EPA

De evolutie van pinguïns hangt nauw samen met eilandvorming. Onder andere het ontstaan van de Galapagos-eilanden en van de zuidelijk gelegen Antipodeneilanden zorgde zo’n 5 miljoen jaar geleden voor de verschijning van nieuwe pinguïnsoorten. Dat schrijven biologen in Moleculair Biology and Evolution.

Dat eilanden invloed hebben op de evolutie van soorten is geen nieuwe observatie: Charles Darwin schreef er al in 1859 over in On the origin of species. Dat ook de pinguïnevolutie zo beïnvloed is door de geologie was nog niet bekend.

Pinguïns brengen een groot deel van hun leven door in open zee, maar zijn voor hun voortplanting gebonden aan land. Opvallend veel soorten zijn gebonden aan geologisch jonge eilanden. Omdat dus eilandvorming van invloed lijkt op de soortvorming, bestudeerden de onderzoekers mitochondriaal DNA van 20 huidige en 21 recent uitgestorven pinguïnsoorten. Zo konden ze vaststellen op welk moment in de tijd de soorten zich van elkaar hadden afgesplitst. Door vergelijking met geologische gegevens ontdekten ze onder andere dat de verschijning van de noordelijke rotspinguïn volgde op het ontstaan van het eiland Gough, in de buurt van Sint-Helena. De evolutie van onder meer de grote kuifpinguïn (Antipodeneilanden), de snareskuifpinguïn (Snareseilanden) en de koningspinguïn (Macquarie-eiland) valt samen met eilandvorming in de Zuidelijke Oceaan.

Het meest recente voorbeeld van eilandevolutie is afkomstig van twee recentelijk uitgestorven soorten van de Nieuw-Zeelandse Chathameilanden. Die ontstonden tussen de 2,5 en 1,1 miljoen jaar geleden, kort na de formatie van de eilandgroep. Die ontdekking laat ook zien hoe kwetsbaar eilanddieren kunnen zijn: de twee pinguïnsoorten stierven hoogstwaarschijnlijk uit door toedoen van de mens. De botten van de desbetreffende pinguïnsoorten liggen op de Chathameilanden opgehoopt bijeen – een teken dat ze geen natuurlijke dood gestorven zijn. Bovendien wordt er geen melding van de dieren gemaakt in historische bronnen. Daarom vermoeden de onderzoekers dat de pinguïns al kort na de dertiende eeuw, toen de eerste mensen voet op de eilanden zetten, zijn uitgeroeid.

    • Gemma Venhuizen