Europa houdt vast aan mededingingsbeleid, ondanks de Chinezen

Eurocommissaris Vestager blokkeert de fusie van Siemens en Alstom. De concurrentiepositie van Europa is volgens haar niet in het geding. „De Chinezen zijn ver weg.”

Een werknemer werkt aan het frame van een TGV-trein.
Een werknemer werkt aan het frame van een TGV-trein. Marlene Awaad / Bloomberg

Komen de Chinezen? Margrethe Vestager ziet ze niet. Althans, niet op de markt voor hogesnelheidstreinen en spoorbeveiligingssystemen. „De Chinezen zijn ver weg”, zei de Eurocommissaris van Mededinging woensdag beslist.

Het was een van de argumenten waarmee de Europese Commissie woensdag op voorstel van Vestager een van de grootste fusieplannen in jaren blokkeerde: die van het Duitse Siemens en het Franse Alstom, die hun treinafdelingen wilden samenvoegen. De gezamenlijke geschatte omzet zou zo’n 16 miljard euro zijn.

De voorgenomen fusie – eigenlijk een overname van treinfabrikant Alstom (33.000 werknemers) door het meer vertakte en grotere Siemens (wereldwijd meer dan 300.00 werknemers, van wie zo’n 27.000 in de treinactiviteiten) – was de afgelopen maanden uitgegroeid tot een testcase voor het Europese mededingingsbeleid, dat eerlijke concurrentie moet garanderen.

De regeringen van Frankrijk en Duitsland oefenden wekenlang zware druk uit op de Europese Commissie om toestemming te geven voor een nieuwe Europese superkampioen op wereldschaal. De combinatie Siemens-Alstom zou een volle neef op het spoor moeten worden van het Europese luchtvaartconcern Airbus.

Europa let te veel op de interne markt, voerden zij aan, en te weinig op de wereldmarkt, waar Amerikaanse en vooral Chinese bedrijven de markt met steun van hun overheden steeds nadrukkelijker opeisen.

Vestager moest daarom woensdag niet alleen over een fusie beslissen. Ze moest ook antwoord geven op de zorgen in Europa over het achterblijven op China en Amerika.

Jarenlang was strategische bescherming door industriebeleid vooral een Franse obsessie. Intussen gaat zelfs vrije concurrentiekampioen Duitsland de Franse kant op en wil meer ruimte voor beschermde Europese kampioenen, zeker in strategische sectoren als infrastructuur en technologie. Dat was de strekking van nieuw Duits industriebeleid dat minister van Economische Zaken Peter Altmaier dinsdag presenteerde, niet toevallig een dag voor het fusieverbod voor Siemens en Alstom van de Europese Commissie.

Lees meer over de economische koerswijziging: Duitse innovatie moet Duits blijven

Joe Kaeser, de machtige topman van Siemens die een agressieve lobby voor de fusie voerde, kwam woensdag met een bittere, maar ook opmerkelijke politieke reactie op het verbod. „De belangen van lokale klanten beschermen moet niet beletten dat je op gelijke voet wil staan met leidende landen als China en de Verenigde Staten.” Kaeser vindt dat industriepolitiek inzet moet worden van de verkiezingen voor het Europees Parlement dit voorjaar. Ook de Franse minister van Economie Bruno LeMaire was fel. Hij sprak woensdag van een „economische fout” die „de belangen van China zal dienen”. Hij ziet de fusie als van levensbelang voor de Europese industriële onafhankelijkheid.

Al kampioen

Vestager wees deze kritiek woensdag met kracht af. Eigenlijk, zei ze, was deze treinbouwersfusie helemaal geen goede aanleiding om het Europese mededingingsbeleid ter discussie te stellen. Siemens en Alstom zijn beide al Europese kampioenen met een sterke positie op wereldschaal, zowel bij het bouwen van hogesnelheidstreinen (300 kilometer per uur en sneller) als bij het maken van signalisatiesystemen, cruciaal voor de veiligheid op het spoor. Binnen de Europese Unie zijn ze elkaars belangrijkste concurrenten. Dat maakt de kwestie wat haar betreft precies omgekeerd aan die van Airbus – die alleen met Boeing als serieuze concurrent te maken had. „Toen leidde de fusie tot meer concurrentie, en dat is nu niet het geval.”

Lees ook: Moet Europa meer doen om de strijd met Chinese giganten aan te kunnen?

En China dan? Het Chinese CRRC (zo’n 150.000 werknemers, omzet naar schatting rond 37 miljard euro) is weliswaar de grootste treinenbouwer ter wereld, maar doet dat voor meer dan 90 procent op de Chinese markt, volgens Vestager. Bij aanbestedingen voor hogesnelheidstreinen en signalisatiesystemen in Europa komen de Chinezen er tot nu toe niet tussen. Volgens Vestager omdat ze niet aan de eisen kunnen voldoen die gelden voor onder meer veiligheid en kwaliteit. Daarom ziet ze de Chinezen niet komen, op dit gebied.

Een fusie van de treinafdelingen tussen Siemens en Alstom zou daarom volgens de Commissie slecht uitpakken voor de Europese consument: treinen en signalisatiesystemen zouden duurder worden – uiteindelijk met gevolgen voor de treinreiziger - de keuze bij aanbestedingen kleiner, en innovatie geremd. “Mededingingsbeleid is er om de consumenten te beschermen, niet om de belangen te dienen van landen waar de betrokken bedrijven vandaan komen.”

Blinde technocraten

Kortom, een mededingingsbesluit volgens het boekje, zoals de Europese Commissie er jaarlijks tientallen neemt – meestal mag een fusie, maar soms niet, en dat lot kan evenzogoed Europese concerns treffen als Amerikaanse techbedrijven. Sinds 1989 zijn er volgens Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker meer dan 6.000 fusies goedgekeurd, en maar dertig afgekeurd. „Dat is een boodschap voor degenen die zeggen dat de Commissie bestaat uit blinde, stomme, koppige technocraten”, zei Juncker deze week in Brussel.

Toch is er wel degelijk iets aan het schuiven. In januari besprak de Europese Commissie zelf al of het mededingingsbeleid niet moet worden aangepast om beter in te spelen op met name de Chinese opmars.

Vestager nam hier woensdag afstand van. Voor het mededingingbeleid is in haar ogen niet China de belangrijkste uitdaging, maar de digitale revolutie: toegang tot data en de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie wordt in steeds meer sectoren onontbeerlijk voor eerlijke concurrentie.

Correctie (7 februari 2019): In een eerdere versie van dit artikel werd de naam van Siemens-topman geschreven als Joe Kaiser. Dat moet Joe Kaeser zijn en is hierboven aangepast.

    • René Moerland