Foto Andreas Terlaak

Willem: ‘Wanneer ik schrijf, voel ik het in mijn hart’

Hiphop Toen het succesvolle hiphopduo The Opposites ermee ophield, raakte Willem de Bruin in een diepe persoonlijke crisis. Vijf jaar later trekt hij langs uitverkochte popzalen en festivals met zijn solowerk ‘Man in Nood’.

We komen Willem de Bruin (33) toevallig tegen, vlakbij zijn huis in de Amsterdamse Pijp. Hij fietst voorbij, een kinderstoeltje achterop, en roept. „Hé man. Wat doe jij hier?” „Eh, ik ben op weg naar jou, voor een interview.” „Echt?” De afspraak blijkt niet in zijn agenda te staan. Maar geen probleem. „Loop even mee naar mijn huis, dan dump ik mijn tas.”

Hij komt net van de sportschool, vertelt Willem, de artiest die van zijn voornaam zijn artiestennaam maakte, in een koffiezaakje bij hem om de hoek. Hij bestelt een proteïnenshake. Afgelopen najaar bracht Willem soloplaat Man in Nood uit – waarin hij het verdriet heeft verklankt van een diepe persoonlijke crisis die tot volle wasdom kwam nadat zijn succesvolle hiphopduo The Opposites ermee was opgehouden, en openhartig vertelt over zijn depressie, suïcidale gedachten en angstaanvallen.

Als lid van The Opposites was Willem jarenlang een van de populairste nationale rappers. Het hoogtepunt van dat succes lag vijf jaar geleden, toen het duo de Popprijs won na een jaar waarin Willem en The Opposites-rapper/producer Twan ‘Big2’ van Steenhoven het album Slapeloze Nachten en de hit ‘Sukkel voor de Liefde’ uitbrachten en heersten over de festivalweides.

Het was Big2 die kort daarop een punt achter de groep zette – hij vertelde NRC vorig jaar hoe het succes hem had uitgeput: „Ik kon niet forever in die energie blijven zitten.” Maar Willem wilde door. „Ik had nog wel wat hits te schrijven en was er nog niet klaar mee”, zegt hij. „Met de breuk viel iets uit mijn handen waar ik zo hard voor gewerkt heb.”

Relatieperikelen

Willem tekende zijn eerste platencontract op zijn achttiende, vertelt hij. Hij werd volwassen in de schijnwerpers. Voor de breuk worstelde hij al met vragen over zijn identiteit, relatieperikelen en depressie. Veel had hij weggedrukt, zegt hij, maar nu zijn carrière ineens stokte, werd de crisis heviger. Hij kreeg meer last van zijn slapeloosheid, van angst- en paniekaanvallen, dronk zijn verdriet en frustratie weg. Daarnaast werd Willem vader en belandde de relatie met de moeder van zijn twee kinderen in zwaar weer.

Man in Nood is de artistieke weerslag van een dolende, duistere periode. Willem, die opgroeide als gabberfan en met The Opposites aan de basis stond van de razende moshpits die inmiddels standaard zijn bij Nederlandse hiphopshows, rapt en zingt vol emotie over zijn drang naar verdoving – naar medicatie om de „gekke situatie in mijn hersenen” te stoppen, over een klootzak zijn voor je familie, en van logeerplek naar logeerplek zwerven. Dat doet hij op weemoedige, subtiele producties – soms slechts een aangehouden melancholisch akkoord, wat pianotonen, en onthechte Auto-Tune.

Lees ook de recensie van de première in de Melkweg: Willem raakt met ieder woord

„Neem nog een oxazepam”, rapt Willem in het stemmige ‘Oorlog’. „Een stem zegt: papa, kom van de bank. Kom, wees een man. Geef geen gehoor aan die donkere kant.” De protagonist oppert dat niemand hem kan redden, dat hij steeds dieper zinkt en om hulp schreeuwt van onder het wateroppervlak. Hij dankt „God voor oxazepam” – een rustgevend medicijn dat de spieren ontspant en helpt bij angst, slaapproblemen, alcoholontwenning en omgaan met spanning.

In de videoclip van The Opposites-hit ‘Sukkel voor de Liefde’ zagen we Willem al zijn verdriet en pijn verdrinken in een nachtelijke roes van drank en seks. In de prachtige, beklemmende videoclip bij recente single ‘Houten Pak’ zien we hem afgestompt naast het bed staan waarin zijn baby wordt geboren, en, met dezelfde verwrongen blik, drinkend in een club, en in paniek in zijn auto. In de show waar hij vanaf dit weekend mee rondtrekt, staat hij in een wit kostuum met blote voeten in een bak water. „In mijn eentje op het podium, een klein mannetje met een enorm scherm achter me”, zegt Willem. „In witte kleding waarop je elk vlekje ziet. Kwetsbaar.”

Dagboek

In de studio ging Willem met productiepartner Moriën van der Tang voor Man in Nood op zoek naar manieren om het album „de sfeer van een dagboek mee te geven. Zo’n persoonlijk verhaal moet je niet in een supergelikt jasje stoppen, dan ga je af van het verhaal”, zegt Willem. „We wilden het stoffige gevoel van oude vinylplaten creëren, door bijvoorbeeld drumgeluiden door cassettebandjes te halen. Ik nam vocalen op met mijn iPhone, ook stukjes met mijn kinderen thuis, om het idee te creëren dat de muziek rechtstreeks van de keukentafel komt. Ik hoor in veel muziek vooral de computer werken, alles heeft dezelfde digitale geluiden. Ik wilde juist dat het niet perfect klonk – om dat naakte gevoel vast te houden.”

Wanneer Willem nu terugkijkt op de hoogtijdagen van The Opposites, heeft hij het gevoel dat hij „als artiest in een loop was geraakt. Als ik mezelf terug hoorde, dacht ik: daar gáán we weer.” Hij reageerde voorheen direct op de beat en nam het eerste op wat in hem opkwam. „Nu ga ik meer op zoek naar iets waarin ik mezelf verras. Intonatie en emotie zijn belangrijker geworden – in ‘Hart Op Mijn Grond’ hoor je me bijna huilen en sommige zangstukken zijn in mijn paniekstem. Het is oprecht, maar ook een vorm van acteren. Wanneer ik schrijf, voel ik het in mijn hart. Maar in de studio ben ik de kunstenaar met afstand: hoe klopt het creatief het best? Ik kan het nu zien als materiaal. Als ode aan het overleven van zo’n periode.”

De opnames voor Man in Nood waren „een zwaar, log proces”, zegt Willem. Omdat hij de lat hoog legde, „maar ook omdat mijn eigen proces langzamer liep dan de muziek. Ik had zelf veel antwoorden nog niet en deed twee weken of een maand over één verse.” Hij luisterde Motown-soul, jazz, blues, en rap. „Muziek die uit noodzaak en urgentie ontstaat.” Met een glimlach: „Mensen die denken dat rap nu pas over emoties gaat, hebben te lang in hun eigen stereotype geloofd.”

Wat was het belangrijkste dat hij als MC moest afleren? „Om steeds volop energie aan de beat te willen geven. Om gelijk hard te gaan rammen, in plaats van een spanningsboog te zoeken, en de muziek en stilte te laten werken.” Hij heeft het wel geprobeerd, zegt Willem, zijn persoonlijke teksten vol vuur en bravoure rappen. „Maar dat was niet geloofwaardig. Dan ben je aan het rappen in plaats van echt aan het vertellen. Ik heb ook geprobeerd wat Stromae heel goed kan: heel kwetsbare en intense dingen zeggen op beats waarop je ook gewoon kunt dansen. Maar dat is mij nog niet gelukt.”

Het was niet zijn keus om solo-artiest te worden maar inmiddels denkt Willem dat de breuk onontkoombaar was. „En uiteindelijk ook goed voor mezelf. We zijn als The Opposites op onze piek gestopt. We hebben een spijker in de geschiedenis van hiphop geslagen en die blijft daar staan.”

Zijn solocarrière loopt gestaag – zijn concerten verkopen uit, hij staat deze zomer op Lowlands. „Tegelijk ben ik nog op zoek naar mijn vorm. Ik sta op een dansvloer en beweeg, maar mijn dansjes zijn nog niet heel smooth. Ik heb dat oude referentiekader maar dit vraagt om een andere energie. Ik kon vroeger stilstaan in de Alpha (tent op Lowlands) en kijken hoe iedereen tegen elkaar aan beukte. Nu kijk ik rustig het publiek in en laat ik een lange stilte vallen. Ik zoek het contrast nu anders op.”

Willem begint zijn clubtour 8 en 9 februari met twee uitverkochte concerten in de Melkweg in Amsterdam. 28 februari speelt hij in Theater Rotterdam, 7 maart in TivoliVredenburg, Utrecht. Ook staat hij deze zomer op Lowlands.