In ‘Un amour impossible’ valt Rachel (Virginie Efira) voor de charmante Philippe (Niels Schneider), maar die verlaat haar als ze zwanger blijkt.

‘Un amour impossible’ is een emancipatiegeschiedenis en incestgetuigenis

Catherine Corsini De regisseur wilde van het boek ‘Un amour impossible’ van Christine Angot vooral een film maken over een vrouw die géén slachtoffer is.

Un amour impossible is een film die wordt overweldigd door een schaduw. Nu geldt dat voor de meeste boekverfilmingen – je hebt immers toeschouwers die het boek niet hebben gelezen, en op zoek zijn naar een plot, en kijkers die de plot al kennen en daardoor geïnteresseerder zijn in de interpretatie daarvan. De schaduw die over Un amour impossible hangt is niet alleen die van het semi-autobiografische boek van de Franse schrijfster Christine Angot (1959) over haar jeugd en haar moeder. Maar vooral de wetenschap dat het in 2015 gepubliceerde boek veel eerder in haar carrière werd voorafgegaan door L’inceste (1999), een geruchtmakende, deels complexe en zelfbeschuldigende autofictie over de incestueuze relatie van de hoofdpersoon met haar vader.

Volgens regisseur Catherine Corsini (1956) zijn beide boeken elkaars tegenpolen, vertelde ze vorige week op het International Film Festival Rotterdam, waar haar film zijn Nederlandse première beleefde. „Wat me in dit boek interesseerde is dat het de moeder niet afschildert als een slachtoffer van haar situatie. Verder is L’inceste de schaduwzijde van Un amour impossible. Het ene kiest het perspectief van een jong meisje, het andere dat van de moeder. Het meisje is geboren uit een monster en een heilige. Het is interessant om te kijken wat daar uitkomt.”

Toch kiest Un amour impossible niet alleen het perspectief van de moeder. Want haar film kiest er nadrukkelijk voor om dochter Chantal als (wellicht onbetrouwbare) verteller op te voeren, die in voice-over op het leven van haar moeder Rachel reflecteert. Hoe die als verlegen tiener in de jaren vijftig de al vroeg door het leven blasé geraakte Philippe ontmoette. Zij een eenvoudig Joods meisje, hij een Franse bourgeois met een complexe familiegeschiedenis. Klassenverschillen en antisemitisme worden pas aan het einde als dusdanig benoemd maar spelen op de achtergrond een grote rol.

Zeker de eerste helft van de ruim twee uur durende film gaat het vooral om het emancipatieproces van moeder Rachel. „Ze zal haar hele leven een wonderlijke affectie voor Philippe blijven voelen, ze accepteert dat haar zwangerschap het gevolg is van hun liefde, ook als hij weigert met haar te trouwen. Maar als hij haar uiteindelijk met hun kind laat zitten bouwt ze een eigen carrière op en ontworstelt zich langzaam aan zijn invloed.” Corsini beklemtoont geen socioloog of etnograaf te (willen) zijn, maar: „Frankrijk was toen en is nu nog steeds waarschijnlijk veel meer een machocultuur dan de noordelijke landen. Zeker in de jaren vijftig droomden veel vrouwen van een prins op het witte paard, totdat ze verlaten werden en gedesillusioneerd achterbleven. Ik ken genoeg van dit soort voorbeelden uit mijn eigen omgeving.”

Het lijkt er dan ook op dat die emancipatiegeschiedenis Corsini’s voornaamste interesse in de film is: „Hoe is het om als vrouw te vallen voor een charmante man, die een enorme klootzak en perverseling blijkt te zijn, en hoe kom je daaruit? Tot ze aan het einde van de film een enorm cadeau van haar dochter krijgt.” Corsini doelt op een gesprek tussen de dan volwassen Chantal en haar moeder. Chantal, die na de incestaffaire met haar vader in haar puberteit behoorlijk ontspoorde, vertelt haar moeder niet alleen de waarheid, ook laat ze weten te begrijpen waarom vrouwen als haar moeder voor dit soort mannen vielen. Mannen die simpelweg zeggen: „Als je geld had zou ik met je trouwen.” Het is een episode die voor velerlei interpretatie vatbaar is. Toont de dochter echt begrip? Tart ze haar moeder? Het spel van de beide actrices is spannend en suggestief. Wellicht overstijgt het zelfs Corsini’s eigen kijk op het materiaal.

Tegelijkertijd blijven er tussen beide vrouwen veel zaken onopgelost: de jaloezie die Chantal lijkt te voelen voor de relatie van haar moeder met haar vader, het feit dat ze een relatie begint met een man op wie haar moeder ook een oogje heeft. Corsini waarschuwt: „Dat is een machistische manier van denken, voor je het weet geef je het meisje de schuld van wat er met haar gebeurt. Wat zij haar moeder aan het einde wil meegeven, is dat het geen zin heeft om te blijven hangen in slachtofferschap.”

    • Dana Linssen