Recensie

Recensie Film

Taferelen in macaber ‘Donbass’ zijn middeleeuws

Drama Onschuld is schaars in Sergej Loznitsa’s sombere, aangrijpende theater van wreedheid en leugens. ‘Donbass’ is gebaseerd op verhalen en clips op sociale media.

‘Donbass’: elke scène is een toneelstukje, vastgelegd met camera’s of mobiele telefoons.
‘Donbass’: elke scène is een toneelstukje, vastgelegd met camera’s of mobiele telefoons.

Donbass bevat een cryptische verwijzing naar MH17. Een Gradraket treft een Oekraiënse passagiersbus. Terwijl de chauffeur bloedend uit een raam kruipt, rijden achter een bomenrij twee mobiele lanceerinstallaties haastig weg. Een autootje vol ooggetuigen wordt voor alle zekerheid uitgemoord.

Op dat moment kijken wij nergens meer van op: in de speelfilm Donbass van Sergej Loznitsa is volksrepubliek Novorossija, het in 2014 met Russische hulp afgesplitste industriële zuidoosten van Oekraïne, een poel van hebzucht en wetteloosheid. Opgenomen in documentairestijl, zijn de taferelen in deze macabere mozaïekfilm middeleeuws. Een dief moet spitsroeden lopen. Een Oekraïense vrijwilliger wordt aan een lantarenpaal geketend, waarna opgehitste burgers hem tot moes slaan. In een politiebureau perst een militie systematisch zakenmensen af terwijl buiten patriottische schlagers klinken. Tegenover een schuilkelder vol uitgemergelde holenmensen staat een weerzinwekkend dronken bruiloft.

Lees ook een interview met regisseur Sergej Loznitsa over ‘Donbass’: ‘Ik neem het op voor de underdog’

Deze soms bijna fellineske taferelen zijn – op één na – gebaseerd op verhalen en clips op sociale media. Want Loznitsa’s werkelijke doelwit is desinformatie, ‘fake news’: elke scène is in zekere zin een toneelstukje, vastgelegd met camera’s of mobiele telefoons. Iedereen volgt, bewust of onbewust, het scenario: wij versus de fascisten. Door sociale media is iedereen regisseur, producer of acteur geworden van ‘alternatieve feiten’. Onschuld is schaars in Loznitsa’s sombere, aangrijpende theater van wreedheid en leugens. Slachtoffers zijn er des te meer.