Nederlandse politie wil gebruikmaken van particuliere DNA-databank in VS

Forensisch onderzoek Met de gegevens uit een Amerikaanse DNA-databank wil de politie de identiteit achterhalen van anonieme doden.

Beeld ter illustratie
Beeld ter illustratie Foto Middelveld

De coldcaseteams van de Amsterdamse en Rotterdamse politie willen de Amerikaanse particuliere DNA-databank GEDmatch inzetten om de identiteit van onbekende doden te achterhalen.

In Rotterdam zijn er al vijf zaken van onbekende doden geselecteerd waarbij de particuliere DNA-databank ingezet zou kunnen worden als er voldoende geld voor is vrijgemaakt. In Amsterdam wordt intern de mogelijkheid verkend om de identiteit van onbekende doden via de particuliere DNA-databank te achterhalen.

Lees ook het uitgebreide achtergrondverhaal: DNA van verre familie geeft anonieme doden een naam

Vooralsnog gaat het om ongeïdentificeerde doden die geen slachtoffer zijn van een misdrijf. Dat zeggen René Bergwerff, teamleider van het coldcaseteam Rotterdam, en Carina van Leeuwen, forensisch rechercheur in Amsterdam, tegen NRC.

GEDmatch is een databank waarin vooral Amerikanen maar ook, een onbekend aantal, Nederlanders hun genetisch profiel vrijwillig opslaan. Wat GEDmatch uniek maakt is het openbare karakter: iedereen kan een profiel uploaden en aan de hand daarvan familieleden identificeren.

Het gebruik van de databank is niet onomstreden. Een woordvoerster van de Autoriteit Persoonsgegevens zegt in een reactie dat er een goede grondslag moet zijn om persoonsgegevens, zoals DNA, te verwerken. Als mensen „goed geïnformeerd” toestemming hebben gegeven om hun DNA in een particuliere databank te uploaden, kan dat een grondslag zijn. Maar, zo zegt de woordvoerster, het is wel belangrijk om naar de risico's te kijken die bij een particuliere databank om de hoek kunnen komen. „Wat gebeurt er als zo'n bedrijf failliet gaat? En zijn de DNA-profielen goed beveiligd?”

Uitgebreide DNA-profielen

De gegevens uit de databank kunnen ook bij de opsporing van misdaad worden gebruikt. Opsporingsdiensten kunnen de profielen op de site met DNA uit oude zaken vergelijken, op zoek naar familie. In de Verenigde Staten worden zo in steeds hoger tempo zaken na tientallen jaren alsnog opgelost. Zo is onder meer een verdachte in de zaak van de beruchte Golden State Killer op deze manier aangehouden.

De profielen in de particuliere DNA-bank GEDmatch zijn zo uitgebreid, dat niet alleen de directe familie is te achterhalen, maar ook bijvoorbeeld vierdegraads neven. Daardoor is de kracht van die particuliere DNA-databank groter dan bijvoorbeeld de Nederlandse DNA-databank voor strafzaken, waarmee alleen naaste verwanten kunnen worden gevonden.

Volgens DNA-expert Lex Meulenbroek van het NFI is het met deze vernieuwde DNA-techniek mogelijk vrijwel altijd tot een DNA-match met een verwant te komen als slechts 2 procent van de bevolking zijn of haar DNA inlevert. „In theorie is het zo dat als 350.000 Nederlanders zeggen: mijn DNA mag in een databank om misdrijven op te lossen, we bijna elk DNA-spoor kunnen identificeren via stamboomonderzoek.”

Meulenbroek erkent dat dit een gevoelig punt kan zijn: slechts een fractie van een familie hoeft in te stemmen met onderzoek en er ontstaat een databank waarin opsporingsdiensten in theorie bijna iedereen kunnen vinden. „Daarom willen we de mogelijkheden zorgvuldig en voorzichtig verkennen”, zegt Meulenbroek. Hij publiceert deze maand samen met Diederik Aben, advocaat-generaal bij de Hoge Raad, een artikel in het vaktijdschrift Expertise en Recht, waarin de mogelijkheden van de nieuwe techniek uiteen worden gezet.

De twee worden hierin bijgestaan door bijzonder hoogleraar forensische biologie Ate Kloosterman, die veel vertrouwen heeft in mogelijkheden van verwantschapsonderzoek in particuliere databanken. „We staan aan de vooravond van een tweede golf van DNA-techniek die de wereld gaat veranderen. Een techniek waardoor zaken die op geen enkele manier opgelost konden worden, mogelijk toch een oplossing kunnen gaan krijgen.”

Volgens Carina van Leeuwen van het coldcaseteam in Amsterdam, zijn er alleen al in de hoofdstad 60 onbekende doden. „Als we onze profielen met die in de databank kunnen vergelijken, kan dat tot vele doorbraken leiden. En dat willen we, deze mensen terugbrengen naar hun familie.”

Anonieme doden pagina 10-11