Plan D66: macht big data inperken

Mededinging De Tweede Kamer maakt zich zorgen over de hegemonie van data- en technologiebedrijven. D66 stelt harde, concrete maatregelen voor.

Dataservers in het ‘datahotel’ op het Zernike-terrein in Groningen.
Dataservers in het ‘datahotel’ op het Zernike-terrein in Groningen. Reyer Boxem/Hollandse Hoogte

Grote technologiebedrijven die handelen in data, zoals Google en Facebook, zullen aan veel strengere mededingingsregels moeten gaan voldoen dan nu het geval is. Zo zal de Nederlandse toezichthouder ACM bedrijven moeten kunnen verplichten om dataverkeer met concurrenten te delen en om bedrijfsonderdelen af te stoten als ze zich schuldig maken aan marktmisbruik. Bij het negeren van dit soort sancties of bij overtreding van kartelregels zullen de boetes omhoog moeten van de huidige 10 procent van de omzet naar 25 of zelfs 50 procent.

Dat zijn, in kort bestek, de meest in het oog springende voorstellen van regeringspartij D66 om de groeiende machtspositie van de zogeheten ‘big tech’-sector tegen te gaan. Tweede Kamerlid Kees Verhoeven (D66) heeft hiertoe een initiatiefnota ingediend.

Lees ook: Hoe het internet een ‘monopoliemachine’ is geworden

„Rondom de diensten van bedrijven als Facebook, Amazon en Google is geregeld sprake van misstanden”, zegt Verhoeven in een toelichting. Hij noemt als voorbeelden: de schending van privacyregels, het verspreiden van nepnieuws, belastingontduiking of het uitbuiten van werknemers.

Anders dan symptoombestrijding is de politiek volgens Verhoeven vrij machteloos om daar echt iets tegen te doen. „We moeten dus kijken naar de basisoorzaak van al dit soort uitwassen. Grote spelers uit de VS en ook China zijn in feite monopolisten geworden. In een vrije economie vraagt dat om democratische tegenmacht.”

Verhoeven denkt dit op nationaal niveau te kunnen bereiken door de bestaande Mededingingswet aan te scherpen. „Die wet is niet meer toegesneden op de moderne economie, waar voor dit soort grote bedrijven big data een nieuw betaalmiddel is geworden.” Daarna, of daarnaast, zou de macht van grote techbedrijven vooral in Europees verband moeten worden ingeperkt. „Maar onze eigen toezichthouder heeft voor de nationale markt ook eigen bevoegdheden. Duitsland is op dit punt al veel verder.”

Digitale hegemonie

Politiek gezien lijkt het plan van D66 niet kansloos. Andere Tweede Kamerfracties, zowel uit coalitie als uit oppositie, steunen de basisgedachte van Verhoeven om marktmisbruik van grote techbedrijven wettelijk tegen te gaan.

De roep om de economische macht van de grote techbedrijven aan te pakken klinkt al langer, zowel internationaal als in Den Haag.

VVD-Kamerlid Martin Wörfsdörfer stelde onlangs nog vragen aan staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken, CDA) over de „digitale hegemonie” van Amerikaanse en Chinese bedrijven. Nu zegt hij in een eerste reactie op het voorstel van Verhoeven: „Het is goed om onze Europese mededingingsregels aan te scherpen voor databedrijven. Maar het gaat ook om vrije concurrentie. Dus is het wel zaak om dat op een manier te doen waarbij innovatieve bedrijven niet in de knop worden gebroken.”

Regeringspartner CDA noemt het „een interessant voorstel”. Kamerlid Joba van den Berg: „Ons uitgangspunt is dat bij een eerlijke economie een eerlijk speelveld hoort.”

PvdA-leider Lodewijk Asscher schreef vorig jaar al dat eens een opinieartikel, waarin hij opriep tot maatregelen om de marktmacht (en de belastingmoraal) van grote datagedreven concerns. „De grote aanbieders – Google, Facebook, Microsoft, Apple – kunnen nagenoeg ongestoord hun gang gaan.” Desgevraagd vinden ook de SP en GroenLinks het initiatief van D66 een goed idee.

Als eerst volgende stap zou de Tweede Kamer het kabinet om een reactie op de initiatiefnota kunnen vragen. Daarna zou zowel de regering als de Kamer zelf met een concreet wetsvoorstel kunnen komen.