Willem Dafoe zet een koortsachtige versie van Vincent van Gogh neer in ‘At Eternity’s Gate’.

Acteur Willem Dafoe speelt Vincent van Gogh

Interview De acteur Willem Dafoe is voor zijn rol als Vincent van Gogh in ‘At Eternity’s Gate’ genomineerd voor een Oscar. „Deze film pretendeert niet dé Van Gogh te tonen.”

Als we bellen, wacht Willem Dafoe al een week op sneeuw: in het Canadese Calgary filmt hij sleehondendrama Togo. „Het is ijskoud, maar zonder sneeuw valt hier weinig te doen. Best frustrerend.”

Heel anders dan in Arles en Auvers-sur-Oise rond de druivenoogst. Dafoe nam daar in september 2017 met zijn oude vriend, regisseur en schilder Julian Schnabel, in 38 dagen At Eternity’s Gate op. Dat een 63-jarige acteur daarin de 37-jarige Vincent van Gogh speelt, stoort niet in het minst. Dafoes respons op dat leeftijdsverschil klinkt geroutineerd: „Zestig is het nieuwe veertig, man.”

Zijn koortsachtige versie van Vincent van Gogh wordt alom geprezen: naast een Zilveren Leeuw als beste acteur in Venetië leverde het Willem Dafoe zijn vierde Oscarnominatie op. Als Van Gogh rent hij geëxalteerd door de velden, bedekt hij zijn gezicht met aarde, ervaart hij God in de natuur. Van Gogh ziet iets wat wij (nog) niet zien en gelooft ondanks alle hoon en afwijzing rotsvast dat hij schildert voor de toekomst. Een messias met kwasten op de drempel van de eeuwigheid.

Trok Willem Dafoe bij Van Gogh niet in zekere zin zijn geconflicteerde Jezus uit Martin Scorseses The Last Temptation of Christ (1988) uit de lade? Een twijfelende visionair op een missie die hij niet helemaal begrijpt? Dafoe: „Het is best lastig om iemand als Van Gogh of Jezus te spelen. Iedereen heeft een beeld bij hem. Het voelt pretentieus dat met zo’n eigen visie in te vullen. Maar dit is gelukkig geen biopic, Julian [Schnabel] pretendeert niet Van Gogh te tonen, maar zijn Van Gogh. Hij wil zich in zijn hoofd verplaatsen terwijl hij schildert.”

Als voorbereiding las Dafoe meerdere biografieën. „En al Vincents brieven, wat een hele klus was. Ze hielpen me enorm, er spreekt zo’n zoekende, enthousiaste en prachtige geest uit. Maar als je dan filmt, denk je aan bomen, dat die ezel best zwaar is of dat het koud is vandaag. Dat is het gekke van acteren: je hoofd zit vol research, maar hoe dat je performance beïnvloedt? Ik heb nog steeds geen idee.”

Met regisseur Julian Schnabel is Willem Dafoe al ruim dertig jaar bevriend. „Oliver Stone stelde ons ooit aan elkaar voor. Julian was toen al een schilder van naam, en als filmfanaat was hij een enorme fan van Stone. Het klikte, we kwamen daarna vaak bij elkaar over de vloer. Julian schilderde mijn portret.” Dat was vlak na Platoon (1986), Dafoes eerste Oscarnominatie als vaderlijke sergeant Elias – diens dood, een symbolische kruisiging in slow motion, werd het iconische beeld van Stones Vietnamfilm.

Lees ook: de vele gezichten van Van Gogh in film

Willem Dafoe is de zoon van een chirurg en een verpleegster uit Wisconsin. „Iedereen noemde mij als kind Willem omdat mijn vader net als ik William heet. Ik begreep pas dat het een Nederlandse naam is toen ik op mijn eerste buitenlandse reis naar Amsterdam ging.”

Dafoe gaf in 1975 zijn studie drama op voor experimenteel theater, een jaar later stond hij in New York aan de wieg van de fameuze Wooster Group, die opereerde op het snijpunt van theater, film en performance. Rond 1980 ontdekte Hollywood hem als schurk of weirdo. Door zijn markante gegroefde kop – koele ogen, brede mond, scherpe jukbeenderen – zag niemand vóór Oliver Stone een held in hem. Na Platoon toonde Dafoe in 128 hoofd- en karakterrollen een enorm bereik. Hij kan Jezus zijn of de Green Goblin in Spider-Man, een dorre FBI’er in Mississippi Burning of porno-creep Bobby Peru in Wild at Heart.

Maar van een substantiële rol bij Schnabel kwam het nooit. Dafoe had een kort optreden in de biopic Basquiat en een bijrolletje in Miral. „Onze agenda’s liepen nooit gelijk tot At Eternity’s Gate.” Ter voorbereiding leerde Schnabel hem schilderen. Zoals acteurs vingerbewegingen leren om een pianist na te doen of echt? Dafoe: „Lastig die vraag te beantwoorden. Ik kan u nu thuis uitnodigen en uw portret schilderen, maar of dat iets voorstelt? Julian leerde me schetsen, hoe je een kwast op het canvas zet, hoe kleuren op elkaar inwerken. Maar eigenlijk vooral hoe Vincent dat deed. Ik schilder ook in zijn kleuren.”

Lees hier de recensie van ‘At Eternity’s Gate’

Dafoes leerschool ging door in de schilderworkshop van Julian Schnabel. Dafoe: „Vincent van Gogh was enorm productief, maar hij verkocht niets. Hij leefde tussen zijn doeken: ze hingen aan de muur, stonden rond zijn doodskist in Auvers-sur-Oise, wat ik heel ontroerend vind. Julian verzamelde daarom een groep schilders in een atelier om 130 kopieën te maken voor de film. Ik deed mee. Soms vond Julian iets niet levendig genoeg en maakte hij er met een paar streken een echte Van Gogh van. Zelfportretten retoucheerde hij zodat ze ook een beetje op mij leken.”

De opnames van At Eternity’s Gate verliepen ongepland en intuïtief. „Over Van Goghs persoonlijkheid hebben we verrassend weinig gepraat. Er lag een script met uitgewerkte dialogen en monologen, maar veel dagen verliepen zonder draaiboek of shotregister. Gewoon de natuur in, ezel op de schouder, rennen en schreeuwen. [Cameraman] Benoît Delhomme monteerde een camera op mijn rug zodat je door Van Goghs ogen een verbaasde voorbijganger ziet. Dit was een echte doe-film.”