Opinie

    • Peter de Bruijn

Goede tijden voor ‘psycho killers’

Peter de Bruijn De seriemoordenaars in films en series volgen ongegeneerd elke duistere impuls op. Is dat wat ze zo populair bij het publiek maakt, vraagt Peter de Bruijn zich af.

Waarom zijn films en series over seriemoordenaars blijvend populair? Dat moet haast wel zijn omdat we ons de hele dag flink moeten inspannen om als sociale wezens door het leven te gaan en de indruk te wekken een enigszins normaal mens te zijn. Wat heerlijk om dan af en toe een personage te kunnen volgen dat elke duistere impuls gewoon ongegeneerd opvolgt.

Liefhebbers van het genre hebben momenteel wat te kiezen. In de succes-serie van de BBC Killing Eve figureert de op het eerste gezicht zo onschuldige Villanelle (Jodie Comer), die verrukkelijk knettergek blijkt te zijn. In de nieuwe film van Lars von Trier, The House That Jack Built, ontmoeten we de erudiete, zelfbewuste en kunstzinnige seriemoordenaar Jack (Matt Dillon).

Wie belichaamt de gedenkwaardigste ‘psycho killer’? De acteurs ontlopen elkaar niet veel. Comer speelt in Killing Eve een psychopaat, die akelig goed voldoet aan de bekende criteria: ze is koud, manipulatief, narcistisch, egocentrisch en impulsief. In elke aflevering van de serie pleegt ze een hoogst creatieve, perfect uitgedachte moord. Maar Villanelle moordt niet zozeer met theatraal sadistisch genoegen; eerder met een haast welwillende, neutrale belangstelling voor de doodsnood van haar slachtoffers. Dat is pas echt eng. Het knappe is dat Comer Villanelle tegelijkertijd óók kinderlijk enthousiast, verward en zelfs kwetsbaar weet te spelen, zodat de toeschouwer nooit écht een afkeer van haar krijgt. De kijker komt zo in een tamelijk ingewikkelde knoop terecht.

Bij Jack, die zich liever Mr. Sophistication laat noemen, in de film van Lars von Trier gaat het er grimmiger en smeriger aan toe. Jack slaagt er maar niet in om zijn eigen huis te bouwen, maar zijn artistieke idealen blijven torenhoog. De kunst is groter dan de mens, zo laat Von Trier hem oreren. Alleen de kunst raakt aan de eeuwigheid. Zijn hang naar bizarre schoonheid leeft de mislukte architect dan maar uit als serial killer. Als het gaat om inventieve manieren van dood en verderf te zaaien doen Jack en Villanelle niet veel voor elkaar onder.

Zowel Killing Eve als The House That Jack Built brengen de kijker soms in een ongemakkelijke positie. Vooral Von Trier lijkt met zijn film ook de toeschouwers te willen ondervragen: waarom kijken jullie hiernaar? Waarom doen al die extreme taferelen emotioneel eigenlijk niets meer met jullie? Waarom kijken veel mensen weg als de jonge Jack als kind een eendje te grazen neemt, maar niet als hij een oude dame om het leven brengt? Zijn jullie niet gewoon net zo gek als Jack?

Toch is Villanelle uiteindelijk de intrigerendste psychopaat van de twee. Von Trier heeft zijn duistere fantasieën en ideeën natuurlijk al in heel wat eerdere films kunnen uitleven, maar een personage als Villanelle in Killing Eve hebben we nog niet eerder gezien. Hopelijk kunnen de makers dat hoge niveau vasthouden in het tweede seizoen van de serie, dat in april begint.

Peter de Bruijn is filmrecensent.
    • Peter de Bruijn